The Occurrence of Tellurium and Bismuth in the Gold-Bearing Polymetallic Sulfide Ores in the Sudetes (Sw Poland)

Open access

Streszczenie

W artykule szczegółowo scharakteryzowano pod względem mineralogicznym i geochemicznym występowanie telluru i bizmutu w złotonośnych siarczkowych rudach polimctalicznych z zarzu- conych złóż (Złoty Stok, Czarnów, Radzimowicc i Radomicc) oraz punktu mineralizacji (Bardo Śląskie) w Sudetach. Tellur jest zaliczany do pierwiastków krytycznych, a jego rola stale wzrasta. Na rynkach światowych popyt na tellur znacznie przewyższa jego podaż zc względu na coraz większe wykorzystanie np. w produkcji paneli słonecznych czy nośników informacji. Maksymalne kon- centracje telluru około 150 ppm stwierdzono w rudach arscnopirytowo-chalkopirytowych w Ra- dzimowicach, a najwyższe koncentracje bizmutu (ok. 0,5%) w rudach siarczkowych w Czarnowie. W pozostałych obszarach koncentracje Tc są na poziomic od kilku do kilkudziesięciu ppm, a w przy- padku Bi od kilkudziesięciu do kilkuset ppm. Zawartości tc znacznie przewyższają klarki tych metali w skorupie ziemskiej. Wśród zidentyfikowanych minerałów telluru w Radzimowicach i Czarnowie dominują tcllurki Ag (hessyt) oraz w Bardzie Śląskim tcllurki Bi (hcdlcyit i tcllurobismutyt). Tcllurki występują głównie w postaci mikro-wrostków w minerałach siarczkowych w paragcnczic z mi- nerałami Au, Ag i Bi. Minerały bizmutu rozpoznano we wszystkich zbadanych miejscach i re- prezentowane są głównie przez bizmut rodzimy i wtórny minerał bizmutu -bismutynit. Tellur i bizmut wykazują przeważnie silną korelacje (cc>0,6) z Au, Ag i Pb. Krystalizacja głównych minerałów Bi i Tc nastąpiła w zakresie temperatur średnich (300 to 200°C) w dwóch etapach. Pierwszy związany głównie z krystalizacją tcllurków Bi w strefach kontaktowo-mctasomatycznych wokół waryscyjskich intmzji granitoidowych (Czarnów i Bardo Śląskie) i drugi - związany z krystalizacją tcllurków Ag w procesach cpitcrmalnych wokół intruzji porfirowych (Radzimowicc). Bi i Tc odgrywały donośną rolę w procesie wytrącania złota z roztworów hydrotcrmalnych. Pierwiastki tc mają znaczenie mctalogcnicznc i wskaźnikowe przy poszukiwaniach złota.

Afifi i in. 1988 - Afifi, A.M., Kelly, W.C. i Essene, E.J. 1988. Phase reladons among telhirides, sulfides, and oxides: I.Thermochemical data andcalculated eąuilibrhim. II. Applications to telluride-bearing ore deposits. Economic Geołogy&i, s. 377-404.

Banaś i in. 1996 - Banaś, M., Kijewski, P. i Salanwn, W. 1996. Metale towarzyszące w złożu rud miedzi. [W:] Piestrzyński, A. red. Monografii a KG HM Polska Miedź SA: Lubin 1996, s. 258-271.

Cook,N.J. iCiobanu,C. 2004a. Bismuthtelluridesand sulphosaltsfromthe Larga hydrothennalsystem, Metaliferi Mts., Romania: Paragenesis and genetic significance. Mineralogical Magazine 68, s. 301-321.

Cook, N.J. i Ciobanu,C. 2004b. Telluride metallogeny in the ‘Golden Quadrilateral' and beyond: Quovadis? [W:] Cook, N.J i Ciobanu, C.L. red. Gold-Silver-Telluride deposits ofthe Go Ide n Quadri la te rai. South Apu.se ni Mts., Romania. 1AGOD Guidebook Series vol. 12, s. 203-211.

Domaszewska, T. 1965. Występowanie i eksploatacja złota na Dolnym Śląsku. Przegl. Geol. 13(4), s. 180-184.

Dziekoński, T. 1972. Wydobywanie i metalurgia kruszców na Dolnym Śląsku od XIII do połowy XX w.: Ossolineum, PAN, Inst. HLst. Kul. Materialnej, 420 s.

EU Resolution 2011: An effective raw materiaLs strategy for Europę. Huropean Parliament resolution of 13 September 2011 (http://eurlex.europa.euLexUriServ/LexUriServ.:2013:051E:0021:0037:EN:PDF).

Galos, K. i Smakowski, T. 2008. Nowa polityka surowcowa Unii Europejskiej w obszarze surowców nie- -energe tycznych. Gospodarka Surowcami Mineralnymi - Minerał Resources Management 24(4),s. 75-90.

Galos i in. 2012 - Galos, K., Nieć, M., Radwanek-Bąk, B., Smakowski, T. i Szamałek, K. 2012. Bezpieczeństwo surowcowe Polski w Unii Europejskiej i na świecie. Biuletyn Państ. Inst. Geol. 452, s. 43-52.

Gołębiowska i in. 2005 - Gołębiowska, B., Pieczka, A. i Parafiniuk, J. 2005. MineraLs of the bismuthinite-aikinite series from Rędziny (Western Sudetes). Min. Soc. of Poland - Sjtecial Papers 26, s. 165-168.

Guilbert, J.M, i Park, C.F. 1985 - The geology of ore deposits: W.H. Freeman and Company / New York, 985 p.

Kijewski, P. i Jarosz, J. 1987. Mineralizacja kruszcowa i formy występowania pierwiastków towarzyszących w złożu rudy miedzi. [W:] Metale towarzyszące w złożu rudy miedń - stan łwdań i perspektywy dalszego ich wykorzystania: KGHM Wrocław 1987, s. 21-48.

Kłos, T. 1955. Dokumentacja geologiczna złoża rud arsenu "Czarnów" w Czarnowie, powiat Kamienna Góra. NAG Warszawa.

Kowalski, W. 1963. Serpentynizacja złoża kruszców arsenu w Złotym Stoku (Dolny Śląsk). PAN Prace Ge- ologiczne 12, s. 55-76.

Kowalski, W. 1969. Minerały kruszcowe ze Złotego Stoku (Dolny Śląsk). PAN Oddz. w Krakowie. Prace Mineralogiczne 16, s. 23-40.

Kucha, II. 1993. Noble metals associated with organie matter, Kupferschiefer, Poland. [W:] Parnell, J., Kucha, H. i Landais P. red. - Bitu mens in ore deposits Spec. Publ. SGA. 9, s. 153-170.

Kucha, H. 2007. Mineralogia kruszcowa i geochemia ciała rudnego złoża Lubin-Sieroszowice. Biuletyn Pań. Inst. Geol. 423, s. 77-94.

Kucha, H. i Mochnacka, K. 1986. Preliminary report on bismuth minerals from the Gierczyn tin deposits, Lower Silesia, Poland. Mineralogia Polonica 1 7(1), s. 55-62.

Litochleb, J. i Srein, V. 1994. Minerdly bismutu a telluru z lożisek a v£skytu zlata v Ćeskć Republice. Buli Min.-Petr. Odd. NM v Praze 2, s. 89-103.

Lis, J. i Sylwestrzak, H. 1986. Minerały Dolnego Śląska: Wyd. Geologiczne Warszawa. 643 s.

Manccki, A. 1965. Studium mincralogiczno-pctrograficzne polimctalicznych żył okolic Wojcieszowa (Dolny Śląsk). Pr. Min. Komisji Nauk Min. PAN Oddz. w Krakowie 2, s. 7-58.

Mikulski, S.Z. 1996a. Złoto z kamieniołomu Złoty Jar k. Złotego Stoku (Sudety). Przegląd Geol. 44(12), s. 1205-1210.

Mikulski, S.Z 1996b. Gold minerał ization withincontact-metamorphicand shearzones in the Zloty Jar quairy - the Zloty Stok As-Au deposit ar ca. Geological Quarterly 40(3), s. 407-142.

Mikulski, SZ. 1998. Złotonośna mineralizacja kruszcowa z Barda Śląskiego (Sudety Środkowe). Przegląd Geol. 46(12), s. 1261-1267.

Mikulski, S.Z. 1999. Złoto z Radzimowic w Górach Kaczawskich (Sudety) - nowe dane geochemiczne i mi- neralogiczne. Przegląd Geol. 47(11), s. 999-1005.

Mikulski, S.Z. 2000. Złoto w polimctalicznych rudach na Dolnym Śląsku - próba klasyfikacji. Przegląd Geol. 48(10),s.911-916.

Mikulski, S.Z. 2002. Studium geochemiczno-mineralogiczne asocjacji złota pierwotnego i pierwiastków> rzadkich z Sudetów’ w aspekcie surowcowym. NAG Warszawa.

Mikulski, S.Z. 2003. Orogcnic quartz-sulfide-gold vcins from the Klecza-Radomice Ore District in the Kaczawa Mts. (Western Sudetes) - NE part of Bohemian Massif. f W:] Eliopoułos i in. rcd. Minerał exploration and sustainahle development. 7th Biennial SGA Meeting: Athens, Greece, Aug 24-28, 2003, t 1. Rotterdam: Millprcss, s. 787-790.

Mikulski, S.Z 2005a. Geological, mineralogical and gcochcmical characteristics of the Radzimowice Au-As-Cu deposit from the Kaczawa Mountains (Western Sudetes, Poland) - an example of the transition of porphyry and epithermal style. Mineralium Deposita 39(8), s. 904-920.

Mikulski, S.Z. 2005b. The tellurideminerałization event(s) within the Latc-Variscan gold deposits in the Western Sudetes (NF. part of the Bohemian Massif, SW Poland). [W:] Mao J.W. i Bicrlcin, F.P., red. Minerał deposit research: Meeting the glohal challenge: 8th Biennial SGA Meeting Location: Beijing, China: Aug. 18-21, 2005, s. 1415-1418.

Mikulski, S.Z. 2007. The latc Variscan gold minerał ization in the Kaczawa Mountains, Western Sudetes. Polish Geological InstituteSpecialPapers t. 22, s. 1-162.

Mikulski, S.Z. 2010. Charakterystyka i geneza złotonośnej mineralizacji aiscnowo-polimetalicznej w złożu Czarnów (Sudety Zachodnie). Biuletyn Państw. Inst. Geol. 439(2), s. 303-320.

Mikulski, S.Z. i Spcczik, S. 2008. Organie and inorganic gcochemistry of gold mineralization at the Zloty Stok, SW Poland. Applied Earth Science (Transactions of Institution of Mining and Metallurpy. Section li - Applied Earth Science), 117(4), s. 149-159.

Mikulski, S.Z. i Muszyński, A. 2012. Pctzitc(Ag3AuTc2)-a new telluride minerał from the Radzimowice deposit (Sudetes, SW Poland), Mineralogia - Special Papers 39, s. 103-104.

Mochnacka i in. 2008 - M och naćka. K., Oberc-Dziedzic, T., Mayer, W., Pieczka, A. i Góralski M. 2008. New insights into the mineralisation ofthcCzamów ore deposit (West Sudetes, Poland). GeologiaSudetica 41,s.43-56.

Mochnacka i in. 2012 - Mochnacka, K., Oberc-Dziedzic, T., Mayer, W. i Pieczka, A. 2012. Ore mineralisation in the Miedzianka arca (Karkonosze-1zera Massif the Sudetes, Poland): New infoimation. Mineralogia 43(3-4), s. 155-178.

Moss i in. 2011 - Moss, R.L., Tzimas, E., Kara, H., Willis, P. i Kooroshy J. 2011. Critical Metals in Strategie Energy Technologies Appendices. Assesing Rare Metals as supply-chain hottlenecks in l^ow-Carhon Energy Technologies: JRC Europcan Commission, s. 1-159.

Muszcr, A. 1997. Charakterystyka okruszcowania północnej i środkowej części Gór Złotych na tle budowy geologicznej. Acta Univ. Yratisl. Prace Geol. Miner. 52, 130 s.

Muszcr, A. 2011. Goldat Złoty Stok - history, cxploitation, characteristic and pcn»pcctives. [W:] Kozłowski, A. i Mikulski. S.Z. rcd.-Goldin Poland. Archivum MineralogiaeMonograph: Warszawa 2011, t.2, s. 45-61.

Opinion 2006 - Opinion of the Europcan Economic and Social Committec on Risks and problcms associatcd with the suppły of raw matcrials to Europcan industry. Official Journal 2006/C 309/16.

Parafiniuk, J. 2003. Sccondary bismuth and tcllurium minerals from Rędziny (SW Poland). Mineralogia Polonica 34(2),s. 3-14.

Parafiniuk, J. i Domańska, J. 2002. Bismuth minerals from Rędziny (Rudawy Janowickie, SW Poland). Mi- neralogia Polonica 33(2), s. 3-14.

Parafiniuk i in. 2008 - Parafiniuk, J., Pieczka, A. i Gołębiowska, B. 2008. Compositional data for ikunolitc from Rędziny, Rudawy Janowickie, Lowcr Silesia, Poland. Canadian Minera logist 46, s. 1305-1315.

Paulo, A. i Salamon, W. 1973. Native gold in ore veins of the Western part of the Góry Kaczawskie Mountains (Sudetes). Mineralogia Polonica t. 4, s. 85-90.

Paulo, A. i Salamon, W. 1974. Przyczynek do znajomości złoża polimctaliczncgo w Starej Górze. Kwart. Geol. 18(2), s. 266-276.

Pieczka i in. 2011 - Pieczka, A., Gołębiowska, B. i Parafiniuk, J. 2011. Gold in sulfidc-tclluride asscmblagcs at Rędziny, Rudawy Janowickie Rangę. [W:] Gold in Poland. Archivum Minera logiae Monograph: Warszawa 2011. t. 2, s. 119-134.

Picczonkai in. 2008 - Picczonka, J„ Piestrzyński, A.,Mucha,J., Kotarba, M., Głuszek, A. i Więcław,D.2008. The red-bed typc precious metaLs deposit in the Sieroszowice-Polkowicc copper mining district, SW Poland. Annales Societatis Geologorum Poloniaet. 78, s. 151-280.

Picczonka, J. i Piestrzyński, A., 2011. Gold and other precious metals in copper deposit, Lubin-Sieroszowicc district, SW Poland. fW:] Gold in Poland. Archivum Minera logiae Monograph: Warszawa 2011. t. 2, s. 135-152.

Piestrzyński i in. 1992 - Piestrzyński, A., Mochnacka, K., Mayer, W. i Kucha H., 1992. Native gold (electrum), Fe-Co-Ni arsenates and sulphoarsenates in the mica schists from Przecznica, the Kamienica Rangę, SW Poland. Mineralogia Polonica 23(1), s. 27-42.

Ouiring, H. 1948. Geschichte des Goldes: Stuttgart. F. F.nke. Vcrtag. s. 154-166.

Radwanck-Bąk, B. 2011. Zasoby kopalin Polski w aspekcie occny surowców krytycznych Unii Europejskiej. Gospodarka Surow com i Mineralnymi - Minerał Resources Management 27( 1), s. 5-19.

Smakowski, T. 2011. Surowce mineralne - krytyczne czy deficytowe dla gospodarki UE i Polski. Teszyt Nauk. IGSMiE PAN, t. 81, s. 59-68.

Smakowski i in. 2012 - Smakowski, T., Ney, R. i Galas, K., rcd. Minerals Yearhook of Poland 2012: Minerał and Energy Economy Research Instituteof the Polish Acadcmy of Sciences 2013,559 s.

Szamałek, K. 2011. Rational minerał deposit management in the light of minerał resourccs theory. Gospodarka Surowcami Mineralnymi - Minerał Resources Management 27(4), s. 5-15.

Szuflicki i in. red. 2013 - Szuflicki M., Malon A., Tymiński W. red. 2013. Bilans zasobów złóżkopalin w Polsce według stanu na 31 XII 2012 r. Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy, 2013. 468 s.

Zimnoch, E 1965. Okruszcowanie złoża Starej Góry w świetle nowych danych. Biuletyn Geol. Wydz. Geol. Uniwersytetu Warszawskiego t. 5,3-38.

Zimnoch, E. 1985. Ore mincralizationofthe Czarnów deposit (Sudetes). Annales Societatis Geologoritm Poloniae 53(1-4), s. 289-306.

Gospodarka Surowcami Mineralnymi

Mineral Resources Management; The Journal of Polish Academy of Sciences

Journal Information


IMPACT FACTOR 2016: 0.481
5-year IMPACT FACTOR: 0.568

CiteScore 2016: 0.76

SCImago Journal Rank (SJR) 2016: 0.408
Source Normalized Impact per Paper (SNIP) 2016: 1.397

Metrics

All Time Past Year Past 30 Days
Abstract Views 0 0 0
Full Text Views 104 104 11
PDF Downloads 36 36 7