Polish Rural Sociology in the Period of Political and Social Transformation

  • 1 Nicolaus Copernicus University Toruń

Abstract

The aim of the present study is to attempt to evaluate the Polish rural sociology of development during the period referred to as a political and social transformation (1989–2019). The time of this transformation had brought up new and difficult challenges for the rural sociology, urging it to examine the social effects of the transition process in the rural society, moving from a totalitarian system to a democratic one, from centrally managed economy to market economy. Theoretical and methodological orientations, which prevailed throughout the entire period of changes, have been analyzed here by taking into consideration the most important publications, which appeared in Poland after 1989 under the banner of social research on countryside and agriculture. Moreover, attention was given to problem areas particularly intensely penetrated through empirical research such as: transformations in the agriculture as well as within the social and professional group of farmers, standard of living of rural residents, changes of the local rural communities. In the final part of the article, our attention was focused on the outlook and possibilities to confront the challenges of the future with regard to rural areas in the situation of constant weakening of the institutional base of the Polish rural sociology.

If the inline PDF is not rendering correctly, you can download the PDF file here.

  • [1] Adamski, W. (1995). Wprowadzenie: Dylematy chłopów i socjologów In: Fedyszak-Radziejowska, ed., Wieś i jej mieszkańcy. Zróżnicowania, postawy i strategie zachowań (p. 7). Warsaw: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [2] Angutek, D. (2013). Kulturowe wymiary krajobrazu. Antropologiczne studium recepcji przyrody na prowincji. Od teorii do empirii. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.

  • [3] Balcerowicz, L. (1997). Socjalizm. Kapitalizm. Transformacja. Szkice z przełomu epok Warszawa: PWN.

  • [4] Balcerowicz, L. & Banaszkiewicz, B. (2000). Wieś, rolnictwo, wolny rynek: dyskusja z profesorem Leszkiem Balcerowiczem Warszawa: Fundacja Na Rzecz Rozwoju Wsi “Polska Wieś 2000”.

  • [5] Bohle, D. (2002). Europas neue Peripherie. Polens Transformation und transnationale Integration. Münster: Verlag Westfälisches Dampfboot.

  • [6] Bujak, F. (1903). Żmiąca, wieś powiatu limanowskiego. Stosunki gospodarcze i społeczne. Kraków: Naklad Gebethenr i spółka.

  • [7] Bukraba-Rylska, I. (2000). Kultura w społeczności lokalnej. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [8] Bukraba-Rylska, I. (2002). Socjologia wsi polskiej. Warszawa: PWN.

  • [9] Bukraba-Rylska, I. (2004). Sto lat monografii wsi w Polsce. Studium Jubileuszowe. Wieś i Rolnictwo 4, 160–174.

  • [10] Bukraba-Rylska, I. (2005). Na temat wsi i socjologii wsi: pomiędzy dyskursem wiejskoplebejskim a miejsko-inteligenckim. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [11] Bukraba-Rylska, I. (2012). Socjologia wsi w Polsce. Przemiany dyscypliny badawczej, przemiany etosu badacza. In: Kaleta, A., ed., Cztery dekady socjologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Socjologia i socjologowie wsi krajów Europy Środkowej (pp. 127–154). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [12] Duczkowska-Małysz, K. (1998). Rolnictwo, wieśpaństwo: wokół interwencji państwa w sferę wsi. Warszawa: PWN.

  • [13] Fedyszak-Radziejowska, B., ed. (1998). Wielkoobszarowe gospodarstwa rolne, ich załogi i nowi gospodarze, Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [14] Frąckiewicz, W. (2011). Kapliczki – żywe dziedzictwo kajobrazu kulturowego koło Lublina. Studia Kulturowo-Edukacyjne 6 (1), 98–151.

  • [15] Giordano, Ch. (2012). Przekłamana transformacja. In: Kaleta, A., ed., Cztery dekady socjologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Socjologia i socjologowie wsi krajów Europy Środkowej (p. 310). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [16] Gorlach, K. (1995). Chłopi, rolnicy, przedsiębiorcy:kłopotliwa klasa” w Polsce postkomunistycznej. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

  • [17] Gorlach, K., ed. (1998). Socjologia wsi w Ameryce Północnej. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [18] Gorlach. K. (2001). Świat na progu domu. Rodzinne gospodarstwa rolne w Polsce w obliczu globalizacji. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

  • [19] Gorlach, K. (2004). Socjologia obszarów wiejskich. Warszawa: Scholar.

  • [20] Gorlach, K. (2009). W poszukiwaniu równowagi. Polskie rodzinne gospodarstwa rolne w Unii Europejskiej. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

  • [21] Gorlach, K. (2011). Kierunki badań wsi w społeczeństwie globalnej ponowoczesności czyli od „nowej” socjologii wsi do studiów nad wsią. In: Halamska, M., ed., Wieś jako przedmiot badań naukowych na początku XXI wieku (pp. 139–168). Warszawa: Scholar.

  • [22] Gorlach, K., Klekotko, M., Nowak, P. (2012). W obliczu globalnego dyskursu. Współczesna polska socjologia wsi w relacji do anglosaskich studiów nad obszarami wiejskimi. In: Kaleta, A., ed., Cztery dekady socjologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Socjologia i socjologowie wsi krajów Europy Środkowej (p. 219–268). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [23] Gorlach, K., Klekotko, M., Nowak, P. (2014). Culture and Rural Development: Voices from Poland. Eastern European Countryside 20 (1), 5–26. DOI: 10.2478/eec-2014-0001.

  • [24] Gorlach, K., Pyrć, A. M., eds. (2000). Węzłowe kwestie społeczne wsi polskiej u progu XXI wieku. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

  • [25] Hahn, A. (2006). Praktyka dobrego życia na wsi. Próby opisu teoretycznego I empirycznego. In: Kaleta, A., Vonderach, G., eds. Nowa socjologia wsi w Niemczech (pp. 159–176). Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [26] Halamska, M. (2008). Wiejskie organizacje pozarządowe. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [27] Halamska, M., ed. (2011). Wieś jako przedmiot badań naukowych na początku XXI wieku Warszawa: Wydawnictwo naukowe Scholar.

  • [28] Halamska, M. (2013). Wiejska Polska na początku XXI wieku. Rozważania o gospodarce i społeczeństwie Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

  • [29] Kaleta, A., ed. (1992). Socjologia wsi w Republice Federalnej Niemiec. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [30] Kaleta, A., ed. (1994). Socjologia wsi w Austrii. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [31] Kaleta, A. (1996). Rewitalizacja obszarów rustykalnych Europy. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum.

  • [32] Kaleta, A., Giordano, C. & Preiswerk, Y. (1998). Socjologia wsi w Szwajcarii. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [33] Kaleta, A., Vonderach, G., eds. (2006). Nowa socjologia wsi w Niemczech. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [34] Kaleta, A. (2008). Dywersyfikacja źródeł dochodów ludności wiejskiej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [35] Kaleta, A., ed. (2012). Cztery dekady socjologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Socjologia i socjologowie wsi krajów Europy Środkowej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [36] Kaleta, A. (2016). Społeczeństwo informacyjne na obszarach wiejskich. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [37] Karwacki, A. (2002). The Culture of Poverty in the Post-State Farm Community, Eastern European Countryside 8, 79–92.

  • [38] Klekotko, M. & Gorlach, K. (2013). Trójkąt nie-bermudzki: sceny, sieci i ruchy społeczne w rozwoju obszarów nie tylko wiejskich. Folia Sociologica 44, 25–38.

  • [39] Knieć, W. (2002). Socjologia wsi w Irlandii. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [40] Knieć, W. (2012). Wspólna Polityka Rolna z perspektywy zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [41] Korab, K., ed. (1997). Ludzie i ziemia po upadku pegeerów. Analiza socjologiczna i ekonomiczna, Warszawa: Wydawnicztwo SGGW.

  • [42] Krzymieniewska, G. (2000). Mentalość ekonomiczna mieszkańców polskiej wsi. Poznań: Uniwersytet ekonomiczny.

  • [43] Kwaśniewicz, W. (1999). O potrzebie rewitalizacji badań monograficznych. Nowe wyzwania metodologiczne dla socjologii akademickiej. ASK 8, 43–50.

  • [44] Kwiecińska-Zdrenka, M. (2010). Prawa podstawowe kobiet wiejskich w Polsce. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

  • [45] Laschewski, L., Kaleta, A. & Gorlach, K., eds. (2008). Neue Landsoziologie in Polen und Deutschland. Eine Bestandsaufnahme. Aachen: Shaker.

  • [46] Łuczewski, M. (2012). Odwieczny naród, Toruń: Wydawnicztwo UMK.

  • [47] Mokrzycki, E. (1991). Dziedzictwo realnego socjalizmu, interesy grupowe i poszukiwanie nowej utopii. In Przełom i wyzwanie. Pamiętnik VIII Ogólnoposkiego Zjazdu Socjologicznego. Toruń: Wydawn. Adam Marszałek.

  • [48] Piszczek, E. & Vonderach, G. (2013). Niemiecka socjologia wsi pierwszej dekady XXI wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [49] Podedworna, H. (2010). Nowe inspiracje socjologii wsi. Warszawa: Scholar.

  • [50] Rambaud, P. & Wierzbicki, Z. T. (1994). Socjologia wsi we Francji. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [51] Richter, R. (1994). Wiejskie style życia w Austrii. In: Kaleta, A., ed., Socjologia wsi w Austrii (pp. 85–98). Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

  • [52] Rychard, A. & Federowicz, M. (1993). Społeczeństwo w transformacji. Ekspertyzy i studia Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

  • [53] Sikora, E. (2006). Nierealne marzenia ? Aspiracje życiowe młodzieży z osiedli byłych PGR-ów Olsztyn, Publishing House of the University of Warmia and Mazury.

  • [54] Starosta, P. (1995). Poza metropolią. Wiejskie i małomiasteczkowe społeczności lokalne a wzory porządku makrospołecznego. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

  • [55] Steinbuch, M. (2006). Miasto na wsi. In: Kaleta, A., Vonderach, G., eds. Nowa socjologia wsi w Niemczech (pp. 145–157). Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [56] Sterbling, A. (2006). Socjologia wsi i rolnictwa a nowe teorie zmiany społecznej. In: Kaleta, A., Vonderach, G., eds. Nowa socjologia wsi w Niemczech (pp. 39–51). Toruń: Uniwersytet M. Kopernika.

  • [57] Styk, J. (1999). Chłopi i wieś polska w perspektywie socjologicznej i historycznej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej.

  • [58] Szafraniec, K., ed. (2006). Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [59] Szafraniec, K., ed. (2010). Młode pokolenie a nowy ustrój. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [60] Szerląg, A. J. & Dziubacka, K. J., eds. (2012). Przestrzenie krajobrazu kulturowego wsi. Wroclaw: Oficyna Wydawnicza ATUT.

  • [61] Tarkowska, E. & Korzeniewska, K. (2002). Młodzież z byłych PGR-ów. Raport z badań Warszawa: Instytut Spraw Publicznych.

  • [62] Vonderach, G. (1990). Gry językowe, opowieści i rzeczywistość. Socjologia Wychowania AUNC 8, 67–87.

  • [63] Vonderach, G. (2006). Nowe zadania socjologii obszarów wiejskich. In: Kaleta, A., Vonderlach, G., eds., Nowa socjologia wsi w Niemczech (pp. 15–16). Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

  • [64] Vonderach, G. (2012). Czy dla socjologów wsi z krajów Europy Środkowej nie ma już interesujących problemów badawczych? In: Kaleta, A., ed., Cztery dekady socjologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Socjologia i socjologowie wsi krajów Europy Środkowej (pp. 338–356). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [65] Wilkin, J. (1995). Jaki kapitalizm, jaka Polska? Warszawa: PWN.

  • [66] Wieruszewska, M., ed. (1992). Odnowa wsi. Między mitem a nadzieją. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [67] Wieruszewska, M. (1997). Wieś polska. Konteksty-kontrasty-strategie. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

  • [68] Wieruszewska, M. (2011). Wieś w oczach antropologów. In: Halamska, M., ed., Wieś jako przedmiot badań naukowych na początku XXI (pp. 169–186) Warszawa: Scholar. WieruszewskaM. (2014). Myślenie o wsi i regionie w kategorii wspólnoty: anachronizm czy aktualna perspektywa. Wieś i Rolnictwo 11(1), 139–153.

  • [69] Wierzbicki, Z. T. (1963). Żmiąca w pół wieku później. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum.

  • [70] Wierzbicki, Z. T. & Kaleta. A., eds. (1998). Rolnictwo i wieś europejska. Od korzeni ku wspólnej przyszłości w XXI wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [71] Wierzbicki, Z. T. (2008). Sozoekologia społeczna, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • [72] Wincławski, W. (2008). Barbara Weber (1930–2007). Editor of „Eastern European Countryside” and „Wieś Współczesna”. Eastern European Countryside 14, 147–149.

  • [73] Wincławski, W. (2012). Polnische Landsoziologie in ihrem Wandel. Land Berichte 4(3), 45–70.

  • [74] Zabłocki, G., Sobczak, M., Piszczek, E., Kwiecińska, M. (1999). Ubóstwo na terenach wiejskich Północnej Polski. Toruń: Uniwersitet M. Kopernika.

  • [75] Zawalińska, K. (2009). Instrumenty i efekty wsparcia Unii Europejskiej dla Regionalnego Rozwoju Obszarów Wiejskich. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

OPEN ACCESS

Journal + Issues

Search