Builders and Users of Ritual Centres, Yampil Barrow Complex: Studies of Diet Based on Stable Carbon and Nitrogen Isotope Composition

Open access

Abstract

The paper presents δ13C and δ15N isotope content measurements in human bones from 16 graves, being part of the Yampil Barrow Complex. From the results, conclusions may be drawn about the diet of barrow builders and users. It was based on vegetable foodstuffs and characterised by a varied share of terrestrial animal meat, depending on the period. High δ13C values suggest a share of C4-type plants in the diet, possibly millet.

If the inline PDF is not rendering correctly, you can download the PDF file here.

  • Ambrose S.H. 1993 I sotopic analysis of paleodiets: methodological aspects and interpretative considerations. In: M.K. Sandford (Ed.) Investigations of Ancient Human Tissue 59-130. Philadelphia.

  • Ambrose S.H. DeNiro M.J. 1986 R econstruction of African human diet using bone collagen carbon and nitrogen isotope rations. Nature 319: 321-324.

  • Bednarek R. Jankowski M. 2014 Charakterystyka gleboznawcza materiału budującego nasyp kurhanu 1 w Pidlisiwce. In: A. Kośko M. Potupczyk S. Razumow (Eds) Naddniestrzańskie kompleksy cmentarzysk kurhanowych społeczności z III i z pierwszej połowy II tysiąclecia przed Chr. w okolicach Jampola obwód winnicki. Z badań nad północno-zachodnią rubieżą osadnictwa społeczności kręgu kultur „wczesnobrązowych” strefy pontyjskiej. Badania z lat 1984-2014. Archaeologia Bimaris - Monografie 6 275-280. Poznań.

  • Bednarek R. Prusinkiewicz Z. 1980 Geografia gleb. Warszawa.

  • Beauplan W. 1972 Eryka Lassoty i Wilhelma Beauplana opisy Ukrainy. Warszawa.

  • Berdau F. 1865 Proso. In: Encyklopedia Powszechna vol. 21 608. Warszawa.

  • Bogaard A. Heaton T.H.E. Poulton P. Merbach I. 2007 The impact of manuring on nitrogen isotope rations in cereals: archaeological implications for reconstruction of diet and crop management practices. Journal of Archaeological Science 34: 335-343.

  • Bronk Ramsey C. Higham T. Bowles A. Hedges R. 2004 I mprovements to the pretreatment of bone at Oxford. Radiocarbon 46: 155-163.

  • Bunyatyan K.P. 2003 Correlations between Agriculture and Pastoralism in the Northern Pontic Steppe Area during the Bronze Age. In: M. Levine C. Renfrew K. Boyle (Eds) Prehistoric steppe adaptation and the horse 269-286. Cambridge.

  • Chyleński M. Juras A. Żurkiewicz D. Jankowski M. Włodarczak P. 2017 Preservation of ancient DNA in human bones from Bronze Age Ukraine. Baltic-Pontic Studies 22: 54-63.

  • Colledge S. Conolly J. (Eds) 2007 The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe. Walnut Creek.

  • Conolly J. Colledge S. Shennan S. 2008 Founder effect drift and adaptive change in domestic crop use in early Neolithic Europe. Journal of Archaeological Science 35: 2797-2804.

  • Cook G.T. Bonsall C. Hedges R.E.M. Mc Sweeney K. Boronean V. Pettitt P. 2001 A freshwater diet-derived 14C reservoir effect at the stone age sites in the Iron Gates gorge. Radiocarbon 43: 453-460.

  • DeNiro M.J. Epstein S. 1978 I nfluence of diet on the distribution of carbon isotopes in animals. Geochimica et Cosmochimica Acta 42: 495-506.

  • Drucker D. Bocherens H. 2004 Carbon and nitrogen isotopes as tracers of change in diet breadth during Middle and Upper Paleolithic in Europe. International Journal of Osteoarchaeology 14: 162-177.

  • Drucker D.G. Bridault A. Hobson K.A. Szuma E. Bocherens H. 2008 Can carbon-13 in large herbivores reflect the canopy effect in temperate and boreal ecosystems? Evidence from modern and ancient ungulates. Paleogeography Palaeoclimatology Palaeoecology 266: 69-82.

  • Dzieżyc J. 1967 Podstawy rolnictwa. Warszawa.

  • Eriksson G. 2004 Part-time farmers or hard-core sealers? Västerbjers studied by means of stable isotope analysis. Journal of Anthropological Archaeology 24: 135--162.

  • Farquhar G.C. O’Leary M.H. Berry J.A. 1982 On the relationship between carbon isotope discrimination and the intercellular carbon dioxide concentration in leaves. Australian Journal of Plant Physiology 9: 121-137.

  • Fischer A. Olsen J. Richards M. Heinemeier J. Sveinbjörnsdöttir A.E. Bennike P. 2007 Coast-inland mobility and diet in the Danish Mesolithic and Neolithic: evidence from stable isotope values of humans and dogs. Journal of Archaeological Science 34: 2125-2150.

  • Gerling C. 2015 Prehistoric mobility and diet in the West Eurasian steppes 3500 to 300 BC. Berlin.

  • Goslar T. Kośko A. Razumow S. 2014 I dentyfikacja kulturowo-chronologiczna cmentarzysk „wczesnobrązowych” na stanowisku Pidlisiwka 1. In: A. Kośko M. Potupczyk S. Razumow (Eds) Naddniestrzańskie kompleksy cmentarzysk kurhanowych społecznościz III i z pierwszej połowy II tysiąclecia przed Chr. w okolicach Jampola obwód winnicki. Z badań nad północno-zachodnią rubieżą osadnictwa społeczności kręgu kultur „wczesnobrązowych” strefy pontyjskiej. Badania z lat 1984-2014. Archaeologia Bimaris - Monografie 6 305-312. Poznań.

  • Goslar T. Klochko V.I. Kośko A. Włodarczak P. Żurkiewicz D. 2015 Chronometry of Late Eneolithic and Early Bronze cultures in the middle Dniester area: investigations of the Yampil barrow complex. Baltic-Pontic Studies 20: 256-291.

  • Gyulai F. 2014 The history of broomcorn millet (Panicum miliaceum L. ) in the Carpathian- Basin in the mirror of archaeobotanical remains from the Roman Age until the Late Medieval Age. Columella. Journal of Agricultural and Environmental Sciences 1: 39-47.

  • Hajnalová M. 2012 Archeobotanika doby bronzovej na Slovensku. Stúdie ku klíme prírodnému prostrediu pol’nohospodárstvu a paleoekonómii. Univerzita Konstantína Filozofa v Nitre Filozofivcká fakulta. Nitra.

  • Hanelt P. (Ed.) 2001 Mansfeld’s encyclopedia of agricultural and horticultural crops. 1-6. Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research. Berlin.

  • Harat K. Potupczyk M. Razumov S. 2014 Charakterystyka źródeł archeologicznych pozyskanych w latach 1984-1993. In: A. Kośko M. Potupczyk S. Razumow (Eds) Naddniestrzańskie kompleksy cmentarzysk kurhanowych społeczności z III i z pierwszej połowy II tysiąclecia przed Chr. w okolicach Jampola obwód winnicki. Z badań nad północno-zachodnią rubieżą osadnictwa społeczności kręgu kultur „wczesnobrązowych” strefy pontyjskiej. Badania z lat 1984-2014. Archaeologia Bimaris - Monografie 6 45-204. Poznań.

  • Heaton T.H.E. Vogel J.C. von la Chevallerie G. Collet G. 1986 Climatic influence on the isotopic composition of bone nitrogen. Nature 322: 822-823.

  • Herodotus 1959 Dzieje. Tłumaczenie i opracowanie S. Hammera. Warszawa.

  • Herse J. (Ed.) 1980 Szczegółowa uprawa roślin. Warszawa.

  • Hunt H. V. Badakshi F. Romanova O. Howe C. J.; Jones M. K. Heslop-

  • Harrison J. S. 2014 R eticulate evolution in Panicum (Poaceae): the origin of tetraploid broomcorn millet P. miliaceum. Journal of Experimental Botany 65 (12): 3165--3175.

  • Hunt H. Vander Linden M. Liu X. Motuzaite-Matuzeviciute G. Colledge S. Jones M. 2008 M illets across Eurasia: chronology and context of early records of the genera Panicum and Setaria from archaeological sites in the Old World. Vegetation History and Archaeobotany 17 (Suppl 1): 5-18.

  • Jones M. Hunt H. Kneale C. Lightfoot E. Lister D. Liu X. Motuzaite-Matuzeviciute G. 2016 Food globalisation in prehistory: The agrarian foundations of an interconnected continent. Journal of the British Academy 4: 73-87.

  • Katzenberg A.M. 2000 Stable isotope analysis: a tool for studying past diet demography and life history. In: Katzenberg A.M. Saunders S.R. (Eds) Biological Anthropology of the Human Skeleton. New York.

  • Klochko V.I. Kośko A. Razumow S.M. Włodarczak P. Żurkiewicz D. 2015 Eneolithic Yamnaya Catacomb and Babyno culture cemeteries Pidlisivka Barrow 1 Yampil Region Vinnitsa Oblast: archaeometry chronometry and taxonomy. Baltic-Pontic Studies 20: 40-77.2015a Eneolithic Yamnaya and Noua culture cemeteries from the first half of the 3rd and the middle of the 2nd millennium BC Porohy site 3A Yampil Region Vinnitsa Oblast: archaeometric and chronometric description ritual and taxonomic-topogenic identification. Baltic-Pontic Studies 20: 78-141. 2015b Eneolithic Babyno and Noua culture cemeteries Klembivka site 1 Yampil Region Vinnitsa Oblast: archaeometry taxonomy and topogenetics. Baltic-Pontic Studies 20: 142-182.

  • Klochko V.I. Kośko A. Razumow S.M. Potupczyk M.V. Włodarczak P. Żurkiewicz D. 2015c Tripolye (Gordinesti group) Yamnaya and Catacomb culture cemeteries Prydnistryanske site 1 Yampil Region Vinnitsa Oblast: An archaeometric and chronometric description and a taxonomic and topogenetic discussion. Baltic-Pontic Studies 20: 183-255.

  • Klochko V.I. Kośko A. Szmyt M. 2003 A comparative chronology of the prehistory of the area between the Vistula and Dnieper: 4000-1000 BC. Baltic-Pontic Studies 12: 396-414.

  • Kośko A. (Ed.) 2015 Podolia as a cultural contact area in the 4th/3rd-2nd millennium BC. Baltic- Pontic Studies 20.

  • Kośko A. Potupczyk M.V. Razumov S.M. (Eds) 2014 Naddniestrzańskie kompleksy cmentarzysk kurhanowych społeczności z III i z pierwszej połowy II tysiąclecia przed Chr. w okolicach Jampola obwód winnicki. Z badań nad północno-zachodnią rubieżą osadnictwa społeczności kręgu kultur „wczesnobrązowych” strefy pontyjskiej. Badania z lat 1984-2014. Archaeologia Bimaris - Monografie 6. Poznań.

  • Körber-Grohne U. 1988 Nutzpflanzen in Deutschland. Kulturgeschichte und Biologie. Stuttgart.

  • Kuzminova N.N. 1990 Paleoetnobotanicheskiy i palinologicheskiy analizy materialov iz kurganov nizhnego Podnestrovia. In: E.V. Yarovoi (Ed.) Kurgany eneolita-epokhi bronzy Nizhnego Podniestrov‘ya. 259-265. Kishinev.

  • Le Thierry D’ Ennequin M. Penaud O. Toupance B. Sarr A. 2000 A ssessment of genetic relationships between Setaria italica and its wild relative S. viridis using AFLP markers. Theoretical and Applied Genetics 100: 1061-1066.

  • Li C. Dong Y. Liu M. Lu P. Li W. Wang Y. Cui X. Zhou H. Xu Z. 2016 Ancient DNA analysis of Panicum miliaceum (broomcorn millet) from a Bronze Age cemetery in Xinjiang China. Vegetation History and Archaeobotany 25: 469-477.

  • Lillie M. Budd C. Potekhina I. Hedges R. 2009 The radiocarbon reservoir effect: new evidence from the cemeteries of the middle and lower Dnieper basin Ukraine. Journal of Archaeological Science 36: 256-264.

  • Lis H. Lis P. 2009 Kuchnia Słowian. O żywności potrawach i nie tylko... Kraków.

  • Litvinova L. Łukasik S. Żurkiewicz D. Gwizdała M. Chyleński M. Malmström H. Jakobsson M. Juras A. 2015 A nthropological description of skeletal material from the Dniester Barrow- Cemetery Complex Yampil Region Vinnitsa Oblast (Ukraine). Baltic-Pontic Studies 20: 292-335.

  • Lityńska-Zając M. 2005 Chwasty w uprawach roślinnych w pradziejach i wczesnym średniowieczu. Kraków.

  • Lityńska-Zając M. Wasylikowa K. 2005 Przewodnik do badań archeobotanicznych. In: J.B. Faliński (Ed.) Vademecum Geobotanicum. Poznań.

  • Loader N.J. Young G.H.F. McCarroll D. Wilson R.J.S. 2013 Q uantifying uncertainty in isotope dendroclimatology. The Holocene 23: 1221-1226.

  • Longin R. 1971 New method of collagen extraction for radiocarbon dating. Nature 230: 241-242.

  • Lu H. Zhang J. Liu K.-B. Wu N. Zhou K. Ye M. Zhang T. Zhang H. Yang X. Shen L. Xu D. Li Q. 2009 Earliest domestication of broomcorn millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10000 years ago. Proceedings of the National Academy of Sciences USA 106: 7367-7372. DOI:10.1073/pnas.0900158106.

  • Lundstrom-Baudais K. Bailly G. 1995 I n cellar of a wine-maker during the 14th century: the archaeobotanical study of IlôtVignier Besançon (France). In: H. Kroll R. Pasternak (Eds) Res archaeobotanicae 9th Symposium IWGP 165-193. Kiel.

  • Madella M. Lancelotti C. García-Granero J.J. 2016 M illet microremains - an alternative approach to understand cultivation and use of critical crops in Prehistory. Archaeological and Anthropological Sciences 8 (1): 17-28. https://link.springer.com/journal/12520/8/1/page/1.

  • Makohonienko M. Hildebrand-Radke I. 2014 Kontekst przyrodniczy i perspektywy studiów paleośrodowiskowych stanowiska kultury jamowej w Pidlisiwce nad Dniestrem zachodnia Ukraina. In: A. Kośko M. Potupczyk S. Razumow (Eds) Naddniestrzańskie kompleksy cmentarzysk kurhanowych społeczności z III i z pierwszej połowy II tysiąclecia przed Chr. w okolicach Jampola obwód winnicki. Z badań nad północno-zachodnią rubieżą osadnictwa społeczności kręgu kultur „wczesnobrązowych” strefy pontyjskiej. Badania z lat 1984-2014. Archaeologia Bimaris - Monografie 6 247-274. Poznań.

  • Marciniak A. Yanish Y.Y. Zhuravlov O. Kośko A. Włodarczak P. Żurkiewicz D. 2017 Status of animals in funerary rituals of founders and users of ceremonial centres of the Yampil Barrow Cemetery Complex (4th/3rd-2nd millenium BC). A zooarchaeological perspective. Status of animals in YBC funerary rituals: Zooarchaeological analysis (4th/3rd-2nd mill. BC). Baltic-Pontic Studies 22: 191-225.

  • Maurizio A. 1926 Pożywienie roślinne i rolnictwo w rozwoju dziejowym. Warszawa.

  • McCarroll D. Loader N.J. 2004 Stable isotopes in tree-rings. Quaternary Science Reviews 23: 765-778.

  • Milecka K. Makohonienko M. Okuniewska-Nowaczyk I. Nalepka D. 2004 Cerealia (Secale cereale L. excluded) - Cereals. In: M. Ralska-Jasiewiczowa M. Latałowa K. Wasylikowa K. Tobolski E. Madejska H.E. Jr. Wright C. Turner (Eds) Late Glacial and Holocene history of vegetation in Poland based on isopollen maps 263-271. Kraków.

  • Milisauskas S. Kruk J. 2002 L ate Neolithic Crises Collapse New Ideologies and Economies 3500/3000-2200/2000 BC. In: S. Milisauskas (Ed.) European Prehistory. A Survey 249-270. New York.

  • Moreno-Larrazabal A. Teira-Brión A. Sopelana-Salcedo I. Arranz-Otaegui A. Zapata L. 2015 Ethnobotany of millet cultivation in the north of the Iberian Peninsula. Vegetation History and Archaeobotany 24: 541-554.

  • Moskal-del Hoyo M. Lityńska-Zając M. Korczyńska M. Cywa K. Kienlin T. L. Cappenberg K. 2015 Plants and environment: results of archaeobotanical research of the Bronze Age settlements in the Carpathian Foothills in Poland. Journal of Archaeological Sciences 53: 426-444.

  • Mueller-Bieniek A. 2012 Rośliny w życiu codziennym mieszkańców średniowiecznego Krakowa. Kraków.

  • Moszyński K. 1967 Kultura ludowa Słowian vol. I. Kultura materialna. Warszawa.

  • Motuzaite-Matuzeviciute G. Hunt V.H. Jones M.K. 2009 M ultiple sources for Neolithic European agriculture: Geographical origins of early domesticates in Moldova and Ukraine. In: P.M. Dolukhanov G.R. Sarson A.M. Shukurov (Eds) The East European Plain on the eve of agriculture. BAR International Series 1964 45-51. Oxford.

  • Motuzaite-Matuzeviciute G. Staff R.A. Hunt H.V. Liu X. Jones M.K. 2013 The early chronology of broomcorn millet (Panicum miliaceum) in Europe. Antiquity 87: 1073-1085.

  • Olsen J. Heinemeier J. Lübke H. Lüth F. Terberger T. 2010 D ietary habits and freshwater reservoir effects in bones from a Neolithic ME Germany cemetery. Radiocarbon 53: 635-644.

  • Pashkievich G.A. 2000 Z emledelie v stepi i lasostepi vostochnoy Evropy v neolite - bronzovom veke (paleoetnobotanicheskie svidetelstva). Stratum plus 2: 404-418. 2003 Palaeoethnobotanical evidence of agriculture in the steppe and forest-steppe of east Europe in the late Neolithic and Bronze Age. In: Levine M. Renfrew C. Boyle K. (Eds) Prehistoric steppe adaptation and the horse 287-298. Cambridge.

  • Pashkievich G.A. Videiko M. 2006 Rilnitstvo plemen tripilskoy kultury. Kyev.

  • Patokova E.F. 1979 Usatovskoe poselenie i mogilniki. Kyev.

  • Patokova E.F. Petrenko V.N. Polishchuk Burdo N.B. 1989 Pamyatniki tripolskoy kultury v Severo-Zapadnom Prichernomore. Kyiv.

  • Piotrowska N. Goslar T. 2002 Preparation of bone samples in the Gliwice Radiocarbon Laboratory for AMS radiocarbon dating. Isotopes in Environmental and Health Studies 38: 1-9.

  • Podbielkowski Z. 1985 Słownik roślin użytkowych. Warszawa.

  • Pospieszny Ł. Bełka Z. 2015 D ieta i mobilność u schyłku starożytności. Szczątki ludzkie z cmentarzyska w Karczynie/Witowach stan 21/22 w świetle badań izotopowych. In: Bednarczyk J. Romańska A. (Eds) Karczyn/Witowy stan. 21/22. Birytualne cmentarzysko kultury przeworskiej z Kujaw. Studia i Materiały do Dziejów Kujaw 12 197-218. Poznań-Inowrocław.

  • Reitsema L.J. Crews D.E. Polcyn M. 2010 Preliminary evidence for medieval Polish diet from carbon and nitrogen stable isotopes. Journal of Archaeological Science 37: 1413-1423.

  • Reitsema L.J. Kozłowski T. Makowiecki D. 2013 H uman-environment interactions in medieval Poland: a perspective form the analysis of faunal stable isotope ratios. Journal of Archaeological Science 40: 3636-3646.

  • Richards M.P. Hedges R.E.M. 1999 Stable isotope evidence for similarities in the types of marine foods used by Late Mesolithic humans at sites along the Atlantic coast of Europe. Journal of Archaeological Science 26 (6): 717-722.

  • Sakamoto S. 1987 Origin and phylogenetic differentiation of cereals in southwest Eurasia. In: Y. Tani S. Sakamoto (Eds) Domesticated plants and animals of the southwest Eurasian agro-pastoral culture complex. I. Cereals. 1-45. Kyoto. 1987a Origin and Dispersal of Common Millet and Foxtail Millet. Japan Agricultural Research Quarterly 21 (2): 84-89.

  • Sherratt A. 2003 The horse and the wheel: the dialectics of change in the Circum-Pontic Region and adjacent areas 4500-1500 BC. In: M. Levine C. Renfrew K. Boyle (Eds) Prehistoric steppe adaptation and the horse 233-252. Cambridge.

  • Shishlina N. Sevastyanov V. Zazovskaya E. van der Plicht J. 2014 R eservoir effect of archaeological samples from steppe bronze age cultures in southern Russia. Radiocarbon 56: 767-778.

  • Shishlina N. Zazovskaya E. van der Plicht J. Hedges R.E.M. Sevastyanov V.S. 2009 Paleoecology subsistence and 14C chronology of the Eurasian Caspian steppe Bronze age. Radiocarbon 51: 481-499.

  • Schoeninger M.J. DeNiro M.J. 1984 Nitrogen and carbon isotopic composition of bone collagen from marine and terrestrial animals. Geochimica et Cosmochimica Acta 48 (4): 625-639.

  • Schwarcz H.P. Dupras T.L. Fairgrieve S.I. 1999 15N enrichment in the Sahara: in search of a global relationship. Journal of Archaeological Science 26: 629-636.

  • Sjögren K.G. Price T.D. Kristiansen K. 2015 D iet and mobility in the Corded Ware in Central Europe. PLOS One 11.

  • Spengler R.N. Cerasetti B. Tengberg M. Cattani M. Rouse L. M. 2014 A griculturalists and pastoralists: Bronze Age economy of the Murghab al luvial fan southern Central Asia. Vegetation History and Archaeobotany 23 (6): 805-820. DOI 10.1007/s00334-014-0448-0.

  • Stika H.-P. Heiss A.G. 2013 Plant cultivation in the Bronze Age. In: Fokkens H. Harding A. (Eds) The Oxford Handbook of the European Bronze Age 348-369. Oxford.

  • Strzelczyk J. 2003 Proso zwyczajne (Panicum miliaceum L.) we wczesnym średniowieczu Wielkopolski. Prace Zakładu Biogeografii i Paleoekologii UAM w Poznaniu 2 1-36. Poznań.

  • Wiślański T. 1969 Podstawy gospodarcze plemion neolitycznych w Polsce północnozachodniej. Wrocław-Warszawa-Kraków.

  • Włodarczak P. 2014 Sekwencja czynności obrzędowych: problem korespondencji tradycji funeralnych kultury jamowej i kultury ceramiki sznurowej na Wyżynie Podolskiej. In: A. Kośko M. Potupczyk S. Razumow (Eds) Naddniestrzańskie kompleksy cmentarzysk kurhanowych społeczności z III i z pierwszej połowy II tysiąclecia przed Chr. w okolicach Jampola obwód winnicki. Z badań nad północno-zachodnią rubieżą osadnictwa społeczności kręgu kultur „wczesnobrązowych” strefy pontyjskiej. Badania z lat 1984-2014. Archaeologia Bimaris - Monografie 6 313-340. Poznań.

  • Wyczański A. 1969 Wieś Polskiego Odrodzenia. Warszawa.

  • Van der Merwe N.J. Vogel J.C. 1978 13C content of human collagen as a measure of prehistoric diet in late woodland North America. Nature 276: 815-816.

  • Videiko M. Petrenko V.H. 2003 R adiocarbon Chronology of Complexes of the Eneolithic - Early Bronze Age in the Northern Pontic Region. A Preliminary Report. Baltic-Pontic Studies 12: 113-120.

  • Zhang J. Lu H. Jia P.W. Flad R. Wu N. Betts A. 2017 Cultivation strategies at the ancient Luanzagangzi settlement on the easternmost Eurasian steppe during the late Bronze Age. Vegetation History and Archaeobotany 26: 505-512.

  • Zohary D. Hopf M. Weiss E. 2012 Domestication of plants in the Old World 4rd ed. Oxford.

Search
Journal information
Metrics
All Time Past Year Past 30 Days
Abstract Views 0 0 0
Full Text Views 225 169 10
PDF Downloads 163 117 4