Diagnostyka gorączki u pacjentki z rozpoznaniem przewlekłej białaczki limfocytowej

Open access

Streszczenie

Przewlekła białaczka limfocytowa (PBL) jest najczęstszym nowotworem układu krwiotwórczego u dorosłych. Charakteryzuje ją 1zróżnicowany przebieg kliniczny, od postaci łagodnych, niewymagających leczenia, do agresywnych, kiedy konieczna jest immunoche- mioterapia. W sytuacji pojawienia się objawu w postaci gorączki należy wziąć pod uwagę zarówno wystąpienie progresji choroby, in- fekcji związanej z defektem immunologicznym występującym w jej przebiegu, jak również zmianę charakteru nowotworu w kierunku chłoniaka o dużej złośliwości. W opisanym poniżej przypadku przedstawiono przebieg kliniczny oraz problemy diagnostyczno-tera- peutyczne u pacjentki, u której 2 lata po rozpoznaniu PBL rozpoznano chłoniaka Hodgkina w przebiegu transformacji richterowskiej.

Wstęp

Przewlekła białaczka limfocytowa (chronic lymphocytic leukemia – PBL) jest nowotworem układu krwiotwórczego, w przebiegu którego dochodzi do klonalnej proliferacji i zahamowania apoptozy limfocytów B o charakterystycznym immunofenotypie (ekspresja antygenów CD5, CD19, CD23 oraz brak lub mała ekspresja CD22, CD79b i FMC7). Choroba prowadzi do gromadzenia się tych komórek we krwi, szpiku kostnym oraz innych tkankach, co powoduje występowanie typowych objawów klinicznych. Bardzo częstym problemem pacjentów z rozpoznaniem PBL jest zwiększone ryzyko występowania zakażeń o różnej etiologii, wtórnych nowotworów oraz cytopenii wynikających z autoimmunizacji. W związku z powyższym pojawienie się gorączki u chorego z PBL może wymagać wielokierunkowej diagnostyki, a w efekcie prowadzić nawet do zmiany wyjściowego rozpoznania w sytuacji transformacji nowotworowej. Transformacja nowotworowa, inaczej zespół Richtera, jest zjawiskiem występującym w przebiegu różnych nowotworów hematologicznych, niejednokrotnie wymaga zmiany prowadzonego leczenia i wiąże się najczęściej ze znacznie gorszym rokowaniem. Ze względu na występowanie objawów sugerujących proces zapalny oraz dowolny czas wystąpienia od początku choroby stanowi istotny problem kliniczny i zawsze wymaga wnikliwej diagnostyki hematologicznej.

Opis przypadku

Pacjentka 65-letnia z rozpoznaniem rozpoznaniem PBL (stadium 3 według klasyfikacji Rai), ustalonym w lipcu 2017 r. została przyjęta na Oddział Hematologii Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej w kwietniu 2019 r. z powodu gorączki (do 40ºC) oraz znacznego osłabienia. Zgodnie z wywiadem chora w okresie od lipca do grudnia 2017 r. otrzymała 6 cykli chemioterapii FCR (fludarabina, cyclofosfamid, rytuksymab), po czym uzyskano całkowitą remisję i do chwili przyjęcia pozostawała w obserwacji ambulatoryjnej. W badaniu przedmiotowym w momencie przyjęcia na Oddział stwierdzono obecność pakietu węzłowego w pachwinie lewej (4 × 5 cm), nieznaczne powiększenie wątroby i śledziony oraz rumień okolicy lewego uda, bez innych istotnych odchyleń. with wykonanych badaniach laboratoryjnych stwierdzono: leukocytozę – 6,33 × 103/mm3, neutrofile – 4,47 × 103/mm3, limfocyty – 1,11 × 103/ mm3, stężenie hemoglobiny – 8,1 g/dl, płytki krwi – 244 × 103/mm3 oraz wzrost stężenia białka C-reaktywnego (CRP) – 354 mg/l przy niskim stężeniu prokalcytoniny (0,11 ng/ml) i dehydrogenazy mleczanowej (174 U/l). Wyniki badań wskaźników wątrobowych, nerkowych oraz analiza moczu pozostawały prawidłowe. W celu wykluczenia zespołu hemofagocytowego dodatkowo wykonano oznaczenie stężenia ferrytyny, fibrynogenu oraz trójglicerydów w surowicy krwi (Tab. I). W wykonanym badaniu radiologicznym (rtg) klatki piersiowej w projekcji PA nie wykazano zmian zapalnych w miąższu płucnym, natomiast przeglądowe rtg jamy brzusznej ujawniło pojedyncze poziomy płynów w nieposzerzonych pętlach jelitowych. Po konsultacji chirurgicznej rozpoznano niedrożność przewodu pokarmowego i pacjentkę zakwalifikowano do leczenia zachowawczego. Po dwukrotnym pobraniu krwi na badanie mikrobiologiczne – otrzymane później wyniki posiewów ujemne, ze względu na narastające parametry stanu zapalnego wdrożono antybiotykoterapię empiryczną (piperacylina + tazobactam, metronidazol) oraz zastosowano leczenie objawowe subniedrożności przewodu pokarmowego. Wykonano także badanie echokardiograficzne w celu wykluczenia infekcyjnego zapalenia wsierdzia oraz powtórzono rtg klatki piersiowej i usg jamy brzusznej, w których nie stwierdzono ewidentnej przyczyny infekcji. W trakcie prowadzonego leczenia antybiotykami o szerokim spektrum działania stan chorej okresowo poprawiał się, a po kilku dniach obserwowano pogorszenie z ponownym wzrostem stężenia CRP i temperatury ciała do 39ºC.

Tabela I

Kryteria diagnostyczne HLH w odniesieniu do wykonanej diagnostyki

Table I. Diagnostic criteria for HLH in relation to the performed diagnostics

Kryteria diagnostyczne HLHWyniki badań i objawy występujące u pacjentki
Gorączka≥ 38,5°CDo 40°C
Powiększenie śledzionyNiepowiększona
Cytopenia krwi obwodowej ≥ 2 z 3 liniiHemoglobina < 9 g/dlHemoglobina – 8,1 g/dl
Płytki krwi < 100 000/μlPłytki krwi – 244 000/μl
Neutrofile < 1000/μlLeukocyty – 6330/μl
Hipertriglicerydemia i/lub HipofibrynogenemiaTrójglicerydy na czczo ≥ 3 mmol/l [265 mg/dl]Trójglicerydy – 150 mg/dl
Fibrynogen < 1,5 g/lFibrynogen – 8,45 g/l
HiperferrytynemiaFerrytyna ≥ 500 μg/l (najbardziej charakterystyczny objaw, małe stężenie ferrytyny wyklucza rozpoznanie HLH)Ferrytyna – 6746 μg/l
HemofagocytozaW szpiku kostnym, płynie mózgowo-rdzeniowym lub wBrak w pobranym materiale tkankowym
węzłach chłonnych
Stężenie sCD25≥ 2400 U/mlNie wykonano
Aktywność komórek NKNiewielka lub brakNie wykonano

Ze względu na podejrzenie progresji PBL wykonano także tomografię komputerową klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy, w której opisano liczne powiększone węzły chłonne okołoaortalne i wzdłuż naczyń biodrowych zwłaszcza w okolicy lewej pachwiny oraz powiększenie wątroby (wymiar c-c 174 mm) i śledziony (o wymiarze c-c 112 mm), natomiast w obrębie macicy – liczne zmiany ogniskowe z elementami tłuszczowymi z sugestią dalszej diagnostyki ginekologicznej. W trakcie hospitalizacji pobrano materiał z endometrium do badania histopatologicznego i zgodnie z opisem rozpoznano polip endometrium z fragmentami nabłonka płaskiego z szyjki macicy.

W celu weryfikacji rozpoznania choroby podstawowej w trakcie pobytu w oddziale pobrano także węzeł chłonny z pachwiny lewej do badania histopatologicznego w ramach konsultacji chirurgicznej oraz wykonano biopsję aspiracyjną i trepanobiopsję szpiku kostnego. W badaniu immunofenotypu komórek krwi obwodowej metodą cytometrii przepływowej – limfocyty stanowiły 5%, granulocyty 92%, monocyty 3%, nie stwierdzono klonalnej limfocytozy i innego rozrostu nowotworowego. Badanie cytogenetyczne wykonane techniką GTG wykazało prawidłowy kariotyp żeński (46, XX [20]).

Zgodnie z uzyskanym wynikiem badania histopatologicznego zarówno obraz morfologiczny, jak również wyniki odczynów immunohistochemicznych wykazały transformację nowotworową PBL w postać klasyczną chłoniaka Hodgkina, typ stwardnienia guzkowego (NS) o fenotypie komórek (NSCHL, CD30+, CD15-, PAX5+ słabo, CD45-, CD20, EBV/LMP1-, AKL1-, CD3-) (Ryc. 1). Wynik badania histopatologicznego materiału pobranego podczas trepanobiopsji szpiku kostnego wykluczył jego zajęcie przez proces nowotworowy.

Ryc. 1
Ryc. 1

Obraz histologiczny węzła chłonnego z morfologicznymi cechami klasycznego chłoniaka Hodgkina o typie stwardnienia guzkowego (NSCHL) u opisywanej pacjentki z przewlekłą białaczką limfocytową (A – obiektyw 10×, B – obiektyw 20×).

Pozytywne barwienie immunologiczne dla anty-CD30 (C) i negatywne dla anty-CD15 (D) w komórkach lakunarnych (C, D – obiektyw 20×)

Fig. 1. Histological picture of the lymph node with the morphological features of classical Hodgkin's lymphoma of the type of nodular sclerosis (NSCHL) in the described patient with chronic lymphocytic leukemia (A – 10× lens, B – 20× lens).

Positive immunostaining for anti-CD30 (C) and negative for anti-CD15 (D) in lacunar cells (C, D - 20× lens)

Citation: Acta Haematologica Polonica 50, 3; 10.2478/ahp-2019-0028

W związku z nowym rozpoznaniem wykonano badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET-TK) z wykorzystaniem fluorodeoksyglukozy (18F – FDG), które umożliwiło identyfikację ognisk choroby i ich położenia z określeniem wyjściowego stopnia zaawansowania (CS II). Pacjentka została zakwalifikowana do chemioterapii według schematu ABVD i z dobrą tolerancją otrzymała 2 cykle leczenia, po którym uzyskano znaczną regresję zmian aktywnych metabolicznie uwidocznionych wcześniej w obrębie jamy brzusznej, miednicy małej i pachwinie lewej (Ryc. 2A, B). Planowana jest kontynuacja leczenia i kwalifikacja do transplantacji.

Ryc. 2
Ryc. 2

Badanie 18F – FDG PET/CT. Widoczne aktywne metabolicznie powiększone węzły chłonne w badaniu wyjściowym przed zastosowanym leczeniem (A) oraz po 2 cyklach chemioterapii ABVD (B) – całkowita regresja zmian aktywnych metabolicznie.

Fig. 2. Results of 18F – FDG PET / CT. Visible, metabolically active, enlarged lymph nodes before treatment (A) and after 2 cycles of ABVD (B) chemotherapy – complete metabolic regression

Citation: Acta Haematologica Polonica 50, 3; 10.2478/ahp-2019-0028

Dyskusja

Gorączka u pacjentów z chorobami hematologicznymi jest często pierwszym symptomem infekcji i nie zawsze towarzyszą jej inne objawy kliniczne. Zgodnie z piśmiennictwem 30-80% pacjentów z przewlekłą białaczką limfocytową umiera z powodu zakażeń, a u 50% w trakcie trwania choroby rozpoznaje się istotną infekcję [1, 2]. Istnieje szereg czynników ryzyka w przebiegu PBL, tj. podeszły wiek, liczne choroby współistniejące, stosowane leczenie przeciwnowotworowe czy określone zmiany genetyczne, które wpływają na wzrost ryzyka zakażeń i obserwowaną później śmiertelność. Za ok. 60-80% infekcji przebiegających z gorączką u pacjentów hematoonkologicznych odpowiedzialne są ziarniniaki Gram-dodatnie, zwłaszcza tlenowe, jednak u około połowy chorych w wykonanych posiewach mikrobiologicznych nie udaje się wykryć

sprawczego patogenu [1, 2]. Rzadziej są to zakażenia wywołane przez bakterie Gram-ujemne, grzyby czy wirusy. U chorych, u których stosowana jest profilaktyka antybiotykowa lub występują nawracające infekcje, należy uwzględnić także obecność szczepów wielolekoopornych.

Poza czynnikiem infekcyjnym przyczyną występowania gorączki u pacjenta z PBL może być również progresja choroby podstawowej. W każdym takim przypadku należy dokonać oceny stopnia zaawansowania choroby poprzez analizę objawów klinicznych, badań laboratoryjnych i w uzasadnionym przypadku rozpocząć immunochemioterapię.

W trakcie hospitalizacji dodatkowo u pacjentki dokonano analizy kryteriów rozpoznania zespołu hemofagocytowego (hemophagocytic lymphohistiocytosis – HLH). HLH jest zaburzeniem immunologicznym wynikającym z defektu komórek odpornościowych oraz związanym z tym nadmiernym wytwarzaniem cytokin prozapalnych (m.in. IFN-γ, czynnik martwicy nowotworów TNF-α, interleukiny: IL-1, IL-2, IL-6, IL-18, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów GM-CSF) [3]. Głównymi objawami nasuwającymi podejrzenie tego zespołu są: utrzymująca się gorączka, splenomegalia oraz znaczny wzrost stężenia ferrytyny w surowicy krwi. Postać występująca u osób dorosłych może mieć związek z współistniejącym nowotworem złośliwym, chorobą autoimmunologiczną lub aktywną infekcją (najczęściej wywołaną wirusem CMV, EBV, adenowirusem lub parwowirusem B19) [4]. Rozpoznanie oparte jest na kryteriach HLH z 2004 r. [5]. W przedstawionym przypadku spełnione były jedynie 2 kryteria diagnostyczne (do postawienia rozpoznania konieczne jest spełnienie co najmniej 5 z 8 kryteriów) (Tab. I). Kalkulator obliczający prawdopodobieństwo rozpoznania nabytego HLH dostępny jest na stronie internetowej: http://saintantoine.aphp.fr/score/

Innym problemem pacjentów chorujących na PBL jest występowanie wtórnych nowotworów, z których najczęściej wymienia się raki skóry, płuca, piersi i prostaty [6, 7, 8]. Pojawienie się gorączki u chorego bez wcześniejszych zwyżek temperatury ciała, chudnięcie, nietypowe zmiany skórne czy przewlekły kaszel wymagają zawsze wnikliwej diagnostyki w kierunku współistniejącego nowotworu złośliwego. Ze względu na brak specyficznych objawów rozpoznanie należy potwierdzić histopatologicznie.

W przedstawionej pracy przyczyną gorączki u pacjentki z rozpoznaniem PBL okazała się transformacja nowotworowa. Zjawisko to po raz pierwszy opisał Richter w 1928 r., na podstawie przypadku klinicznego chorego z postępującą, asymetryczną limfadenopatią i hepatosplenomegalią [9]. Szacuje się, że do transformacji w bardziej agresywnego chłoniaka dochodzi u 2-10% chorych z wcześniej rozpoznaną przewlekłą białaczką limfocytową [8, 10]. Najczęściej jest to transformacja do chłoniaka z dużych komórek B (diffuse large B-cell lymphoma – Richter’s syndrome – DLBCL-RS) – około 90% przypadków, znaczniej rzadziej w chłoniaka Hodgkina (Hodgkin’s lymphoma – Richter’s syndrome – HL-RS) – około 5% przypadków, oraz w przewlekłą białaczkę prolimfocytową [8, 10]. Transformacja PBL w agresywnego chłoniaka może nastąpić w wyniku ewolucji klonu PBL lub powstać z innego klonu limfocytów B niż PBL [11]. Zespół Richtera można podejrzewać na podstawie pojawienia się dynamicznych zmian klinicznych, które nie są typowe dla przebiegu PBL. Należą do nich m.in.: pojawienie się objawów ogólnych (podwyższona temperatura ciała, poty nocne, utrata masy ciała), szybko postępująca limfadenopatia lub/i hepatosplenomegalia (Tab. II) W związku z tym diagnostyka tego zespołu wymaga weryfikacji histopatologicznej. Choroba najczęściej lokalizuje się w węzłach chłonnych oraz szpiku kostnym i nie zależy w żaden sposób od stadium PBL [12, 13, 14]. Główne objawy kliniczne w momencie transformacji nowotworowej są bardzo niespecyficzne i nasuwają podejrzenie progresji samej choroby podstawowej [15, 16, 17]. Istnieje szereg czynników ryzyka wystąpienia zespołu Richtera, przy czym nie wszystkie znajdują potwierdzenie w badaniach naukowych. Uważa się, że stosowana wcześniej chemioterapia, zwłaszcza fludarabiną, zakażenia wirusowe oraz niekorzystny profil genetyczny mogą sprzyjać wystąpieniu tego powikłania [15, 16, 17]. Zgodnie z piśmiennictwem niektóre mutacje genetyczne predysponują do wystąpienia transformacji nowotworowej, tj. trisomia 11 i 12 chromosomu, mutacje genu supresorowego TP53, utrata ekspresji genu P27, wzrost kopii genu C-MYC czy zmniejszenie ekspresji genu A-MYB [18, 19, 20]. Według pewnych źródeł mutacje TP53 i CDKN2A stwierdza się u 50% pacjentów z zespołem Richtera, natomiast mutacje w obrębie chromosomu 12 i genu NOTCH1 u 30% chorych [19, 20, 21]. Wirusy o potencjalnym działaniu onkogennym również mogą przyczyniać się do wystąpienia transformacji. Najwięcej dowodów dotyczących takiego wpływu znanych jest w odniesieniu do wirusa Epsteina-Barr (EBV) [22, 23]. Za istnieniem zależności może przemawiać także fakt, że obserwowano dużą skuteczność terapii opartej na wykorzystaniu cytotoksycznych limfocytów T stymulowanych wirusem u pacjentów EBV(+) z rozpoznaniem chłoniaka Hodgkina [22, 23]. Inne czynniki predysponujące do wystąpienia zespołu Richtera zostały przedstawione w tabeli III.

Tabela II

Objawy sugerujące zespół Richtera

Table II. Symptoms suggesting the Richter syndrome

Objawy sugerujące zespół RichteraObjawy pacjentki występujące u
1.GorączkaDo 40°C
2.Nasilenie innych objawów ogólnych (nocne poty, niezamierzona utrata masy ciała, osłabienie)Nasilenie objawów ogólnych
3.Limfadenopatia w niestwierdzonych wcześniej lokalizacjachPowiększenie węzłów chłonnych w okolicy pachwiny lewej
4.HepatosplenomegaliaBrak
5.Cytopenia krwi obwodowej: - Niedokrwistość - Leukopenia - MałopłytkowośćNiedokrwistość (Hb 8,1 g/dl)
6.Wzrost stężenia białka CRP (i innych białek ostrej fazy) przy braku uchwytnego ogniska infekcji↑ CRP – 354 mg/L ↑ Ferrytyna – 6746 μg/l
7.Brak skuteczności stosowanego dotychczas leczenia-

Rozpoznanie transformacji nowotworowej w chłoniaka Hodgkina związane jest z gorszym rokowaniem niż pierwotne wystąpienie tej choroby. Jedynie 34-47% pacjentów z zespołem Richtera odpowiada na chemioterapię wielolekową [8, 24, 25]. Istnieje szereg czynników rokowniczych, które należy wziąć pod uwagę przed rozpoczęciem leczenia (Tab. III) Podejrzenie transformacji nowotworowej w chłoniaka o większym stopniu złośliwości jest wskazaniem do wykonania badania PET/TK z wykorzystaniem znacznika w postaci fluorodeoksyglukozy (18F – FDG) w celu ustalenia stopnia zaawansowania choroby. Nie jest to badanie rekomendowane w ocenie zasięgu zajętych narządów w przebiegu PBL natomiast w przypadku chłoniaka Hodgkina umożliwia identyfikację ognisk choroby i ich położenia z określeniem wyjściowego stopnia zaawansowania, co ma istotny wpływ na sposób leczenia [26]. W przypadku opisywanym powyżej po analizie stanu ogólnego i badań dodatkowych w pierwszej linii chorą zakwalifikowano do leczenia według schematu ABVD (doksorubicyna, cyklofosfamid, winkrystyna, bleomycyna) z dobrym skutkiem. Zgodnie z piśmiennictwem jest to najczęściej stosowana terapia w takiej sytuacji, jednak czas odpowiedzi po takim leczeniu jest krótki i często występują nawroty [8, 24, 25]. U chorych z opornym lub nawracającym chłoniakiem alternatywę leczenia stanowi autologiczny przeszczep komórek krwiotwórczych (auto-HSCT) poprzedzony schematem intensywnej chemioterapii, tj. BEACOOP (bleomycyna, etopozyd, doksorubicyna, cyklofosfamid, winkrystyna, prokarbazyna i prednizon) lub Stanford V (doksorubicyna, winblastyna, mechloretamina, winkrystyna, bleomycyna, etopozyd i prednizon) [24, 25]. Jednak nawet przy braku powikłań samego zabiegu często nie udaje się osiągnąć długotrwałej remisji [27, 28]. Zgodnie z piśmiennictwem allogeniczny przeszczep komórek krwiotwórczych (alloHSCT) może stanowić alternatywę w leczeniu, dając szansę na długotrwałe przeżycie w opornych przypadkach chłoniaka Hodgkina przy obecności zgodnego rodzinnego dawcy szpiku [27, 29, 30]. Przed procedurą alloHSCT preferuje się wtedy zredukowane kondycjonowanie mieloablacyjne (RIC) z uwagi na mniejszą toksyczność takiego postępowania [29, 30].

Tabela III

Czynniki ryzyka oraz czynniki rokownicze w zespole Richtera [21]

Table III Risk factors and prognostic factors in the Richter syndrome [21]

Czynniki predysponująceCzynniki rokownicze
Ekspresja antygenu CD38 (CD38 ≥ 30%)Stan sprawności Zubroda > 1
Stereotypowy receptor kom. BPodwyższone stężenie dehydrogenazy mleczanowej (LDH) (> 1,5 razy normy)
Status genu IGHV4-39Liczba płytek krwi < 100 000/μl
Długość telomerów < 5000 podstawowych parWielkość guza > 5 cm
Wielkość węzłów chłonnych > 3 cmWcześniejsze terapie > 1
Nieobecność del 13q14-

Inne dostępne metody leczenia, będące w trakcie prowadzonych badań klinicznych, to kombinacje czynników hamujących przekaźnictwo przez układ receptorowy komórek B, np. ibrutynibu (inhibitora kinazy tyrozynowej Brutona) lub idelalizybu (inhibitora 3 kinazy fosfatydyloinozytolu) w połączeniu z intensywną chemioterapią lub stosowanie lenalidomidu z rytuksymabem [21, 24, 25].

Podsumowanie

Wystąpienie gorączki u pacjenta z rozpoznaniem przewlekłej białaczki limfocytowej to częsty i istotny problem kliniczny. W pierwszej kolejności jako przyczynę należy rozważyć progresję choroby oraz ewentualne wskazania do rozpoczęcia chemioterapii u chorych dotychczas nieleczonych. Poza tym diagnostyka powinna obejmować wykrycie ognisk potencjalnych infekcji oraz wtórnych nowotworów, najczęściej skóry, szyi, płuc czy piersi. W niektórych sytuacjach klinicznych należy wziąć także pod uwagę transformację nowotworową przewlekłej białaczki limfocytowej w chłoniaka o większej złośliwości, na przykład chłoniaka Hodgkina, jak stało się w opisywanym przypadku.

Wkład autorów / Authors’ contributionsER, AP – dane kliniczne, pisanie manuskryptuBH – badanie obrazowe, dyskusja manuskryptuJS – badania histopatologiczne, dyskusja manuskryptuNG – dane kliniczne, dyskusja manuskryptuKG – koncepcja, dyskusja manuskryptu
Conflict of interestKonflikt interesu / Conflict of interestNie występuje.
Finansowanie / Financial supportNie występuje.
Etyka/EthicsTreści przedstawione w artykule są zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej, dyrektywami UE oraz ujednoliconymi wymaganiami dla czasopism biomedycznych.

Piśmiennictwo/ References

  • 1

    Mikulska M Viscoli C Orasch C et al. A etiology and resistance in bacteriaemias among adult and pediatric hematology and cancer patients. J Infect 2014;68:321–31.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 2

    Nosari A. Infectious complications in chronic lymphocytic leukemia. Meditter J Hematol Infect Dis 2012;4(1):e2012070.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 3

    Zinter MS Hermisto ML. Calming the storm in HLH. Blood 2019; 134:103–4.

  • 4

    Thomas W Veer M Besser M. Haemophagocytic lymphohistiocytosis: an elusive syndrome. Clin Med 2016;16:432–6.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 5

    Henter J Horne A Aricó M et al. HLH-2004: Diagnostic and therapeutic guidelines for hemophagocytic lymphohistiocytosis. Pediatr Blood Cancer 2007;48:124–31.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 6

    Mauro FR Galieni P Tedeschi A et al. Factors predicting survival in chronic lymphocytic leucemia patients developing Richter syndrome transformation into Hodgkin lymphoma. Am J Hematol 2017;92: 529–35.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 7

    Cheson B Vena D Barrett J et al. Second malignancies as a consequence of nucleoside analog therapy for chronic lymphoid leukemias. J Clin Oncol 1999;17:2454–60.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 8

    Tsimberidou A O’Brien S Hagop M et al. Hodgkin Transformation of Chronic Lymphocytic Leukemia. Cancer 2006;107:1294–302.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 9

    Richter M. Generalized reticular cell sarcoma of lymph nodes associated with lymphocytic leukemia. Am J Pathol 1928;4:285–92.

  • 10

    Jain P O’Brien S. Richter’s transformation in chronic lymphocytic leucemia. Oncology 2012;26:1146–52.

  • 11

    Fabbri G Khiabanian H Holmes AB et al. Genetic lesions associated with chronic lymphocytic leukemia transformation to Richter syndrome. J Exp Med 2013;210:2273–88.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 12

    Salihoglu A Ozbalak M Keskin D et al. An unusual presentation of a chronic lymphocytic leukemia patient with 17p deletion after eeduced-intensity transplantation: Richter syndrome and concomitant graft-versus-host disease. Transplantation Proceedings 2013;45:2845–8.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 13

    Wąsik-Szczepanek E Szymczyk A Szczepanek D et al. Rare case of Richter’s syndrome localization in liver and thyroid of a patient with a chronic lymphocytic leukemia (CLL). Ann Agric Environ Med. doi. 10.26444/aaem/106041.

  • 14

    Drozd-Sokołowska J Zaucha J Żółtak T et al. Hodgkin lymphoma transformation of chronic lymphocytic leukemia. A real life data from the Polish Lymphoma Research Group. Hematol Oncol 2019:1–9.

  • 15

    Parikh S Shanafelt T. Risk factors for Richter syndrome in chronic lymphocytic leukemia. Curr Hematol Malig Rep 2014;9:294–9.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 16

    Tabateau S Garidi R Fernandes J et al. Fludarabine (FAMP) and risk of occurrence of Richter’s syndrome among B-CLL. Blood 2000;96:295.

  • 17

    Wang Y Tschautscher M Rabe K et al. Clinical characteristics and outcomes of Richter transformation: experience of 204 patients from a single center. Haematol 2019.224121 [Epub ahead of print].

  • 18

    Parikh S Rabe K Call T et al. Diffuse large B-cell lymphoma (Richter syndrome) in patients with chronic lymphocytic leukaemia (CLL): A cohort study of newly diagnosed patients. Br J Haematol 2013;162:774–82.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 19

    Chigrinova E Rinaldi A Kwee I et al. Two main genetic pathways lead to the transformation of chronic lymphocytic leukemia to Richter syndrome. Blood 2013;122:2673–82.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 20

    Wąsik-Szczepanek E Szymczyk A Szczepanek D. Richter syndrome: A rare complication of chronic lymphocytic leukemia or small lymphocytic lymphoma. Adv Clin Exp Med 2018;27:1683–9.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 21

    Jamroziak K Szymczyk A Hus M et al. Hodgkin’s variant of Richter’s transformation during ibrutinib therapy in a series of CLL patients; the Polish Adult Leukemia Group report (PALG). Eur J Haematol 2018;100:389–91.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 22

    Roschewski M Wilson W. EBV-associated lymphomas in adults. Best Pract Res Clin Haematol 2012;25:75–89.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 23

    Rubin D Hudnall S Aisenberg A et al. Richter’s transformation of chronic lymphocytic leukemia with Hodgkin’s-like cells is associated with Epstein-Barr virus infection. Mod Pathol 1994;7:91–8.

    • PubMed
    • Export Citation
  • 24

    Parikh S Kay N Shanafelt T. How we treat Richter syndrome. Blood 2014;123:1647–57.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 25

    Seymour J Campbell J. Richter’s syndrome. In: Cheson B. editor. Chronic Lymphoid Leukemias. 2nd ed. New York: Marcel Dekker Inc.; 2001 p. 459–83.

  • 26

    Bruzzi J Macapinlac H Tsimberidou A et al. Detection of Richter’s transformation of chronic lymphocytic leukemia by PET/CT. J Nucl Med 2006;47:1267–73.

    • PubMed
    • Export Citation
  • 27

    Krawczyk-Kuliś M Kopińska A Markiewicz M et al. Alloprzeszczepienie komórek krwiotwórczych w opornych przypadkach chłoniaka Hodgkina szansą na długotrwałą remisję. Post Nauk Med 9;2012: 694–8.

  • 28

    Friedberg J. Hodgkin lymphoma: answers take time! Blood 2011;117:5274–6.

  • 29

    Robinson S Sureda A Canals C et al. Reduced intensity conditioning allogeneic stem cell transplantation for Hodgkin’s lymphoma: identification of prognostic factors predicting outcome. Haematologica 2008;94:230–8.

    • PubMed
    • Export Citation
  • 30

    Thomson K Peggs K Smith P et al. Superiority of reduced-intensity allogeneic transplantation over conventional treatment for relapse of Hodgkin’s lymphoma following autologous stem cell transplantation. Bone Marrow Transplant 2008;41:765–70.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation

If the inline PDF is not rendering correctly, you can download the PDF file here.

  • 1

    Mikulska M Viscoli C Orasch C et al. A etiology and resistance in bacteriaemias among adult and pediatric hematology and cancer patients. J Infect 2014;68:321–31.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 2

    Nosari A. Infectious complications in chronic lymphocytic leukemia. Meditter J Hematol Infect Dis 2012;4(1):e2012070.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 3

    Zinter MS Hermisto ML. Calming the storm in HLH. Blood 2019; 134:103–4.

  • 4

    Thomas W Veer M Besser M. Haemophagocytic lymphohistiocytosis: an elusive syndrome. Clin Med 2016;16:432–6.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 5

    Henter J Horne A Aricó M et al. HLH-2004: Diagnostic and therapeutic guidelines for hemophagocytic lymphohistiocytosis. Pediatr Blood Cancer 2007;48:124–31.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 6

    Mauro FR Galieni P Tedeschi A et al. Factors predicting survival in chronic lymphocytic leucemia patients developing Richter syndrome transformation into Hodgkin lymphoma. Am J Hematol 2017;92: 529–35.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 7

    Cheson B Vena D Barrett J et al. Second malignancies as a consequence of nucleoside analog therapy for chronic lymphoid leukemias. J Clin Oncol 1999;17:2454–60.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 8

    Tsimberidou A O’Brien S Hagop M et al. Hodgkin Transformation of Chronic Lymphocytic Leukemia. Cancer 2006;107:1294–302.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 9

    Richter M. Generalized reticular cell sarcoma of lymph nodes associated with lymphocytic leukemia. Am J Pathol 1928;4:285–92.

  • 10

    Jain P O’Brien S. Richter’s transformation in chronic lymphocytic leucemia. Oncology 2012;26:1146–52.

  • 11

    Fabbri G Khiabanian H Holmes AB et al. Genetic lesions associated with chronic lymphocytic leukemia transformation to Richter syndrome. J Exp Med 2013;210:2273–88.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 12

    Salihoglu A Ozbalak M Keskin D et al. An unusual presentation of a chronic lymphocytic leukemia patient with 17p deletion after eeduced-intensity transplantation: Richter syndrome and concomitant graft-versus-host disease. Transplantation Proceedings 2013;45:2845–8.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 13

    Wąsik-Szczepanek E Szymczyk A Szczepanek D et al. Rare case of Richter’s syndrome localization in liver and thyroid of a patient with a chronic lymphocytic leukemia (CLL). Ann Agric Environ Med. doi. 10.26444/aaem/106041.

  • 14

    Drozd-Sokołowska J Zaucha J Żółtak T et al. Hodgkin lymphoma transformation of chronic lymphocytic leukemia. A real life data from the Polish Lymphoma Research Group. Hematol Oncol 2019:1–9.

  • 15

    Parikh S Shanafelt T. Risk factors for Richter syndrome in chronic lymphocytic leukemia. Curr Hematol Malig Rep 2014;9:294–9.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 16

    Tabateau S Garidi R Fernandes J et al. Fludarabine (FAMP) and risk of occurrence of Richter’s syndrome among B-CLL. Blood 2000;96:295.

  • 17

    Wang Y Tschautscher M Rabe K et al. Clinical characteristics and outcomes of Richter transformation: experience of 204 patients from a single center. Haematol 2019.224121 [Epub ahead of print].

  • 18

    Parikh S Rabe K Call T et al. Diffuse large B-cell lymphoma (Richter syndrome) in patients with chronic lymphocytic leukaemia (CLL): A cohort study of newly diagnosed patients. Br J Haematol 2013;162:774–82.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 19

    Chigrinova E Rinaldi A Kwee I et al. Two main genetic pathways lead to the transformation of chronic lymphocytic leukemia to Richter syndrome. Blood 2013;122:2673–82.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 20

    Wąsik-Szczepanek E Szymczyk A Szczepanek D. Richter syndrome: A rare complication of chronic lymphocytic leukemia or small lymphocytic lymphoma. Adv Clin Exp Med 2018;27:1683–9.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 21

    Jamroziak K Szymczyk A Hus M et al. Hodgkin’s variant of Richter’s transformation during ibrutinib therapy in a series of CLL patients; the Polish Adult Leukemia Group report (PALG). Eur J Haematol 2018;100:389–91.

    • Crossref
    • Export Citation
  • 22

    Roschewski M Wilson W. EBV-associated lymphomas in adults. Best Pract Res Clin Haematol 2012;25:75–89.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 23

    Rubin D Hudnall S Aisenberg A et al. Richter’s transformation of chronic lymphocytic leukemia with Hodgkin’s-like cells is associated with Epstein-Barr virus infection. Mod Pathol 1994;7:91–8.

    • PubMed
    • Export Citation
  • 24

    Parikh S Kay N Shanafelt T. How we treat Richter syndrome. Blood 2014;123:1647–57.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
  • 25

    Seymour J Campbell J. Richter’s syndrome. In: Cheson B. editor. Chronic Lymphoid Leukemias. 2nd ed. New York: Marcel Dekker Inc.; 2001 p. 459–83.

  • 26

    Bruzzi J Macapinlac H Tsimberidou A et al. Detection of Richter’s transformation of chronic lymphocytic leukemia by PET/CT. J Nucl Med 2006;47:1267–73.

    • PubMed
    • Export Citation
  • 27

    Krawczyk-Kuliś M Kopińska A Markiewicz M et al. Alloprzeszczepienie komórek krwiotwórczych w opornych przypadkach chłoniaka Hodgkina szansą na długotrwałą remisję. Post Nauk Med 9;2012: 694–8.

  • 28

    Friedberg J. Hodgkin lymphoma: answers take time! Blood 2011;117:5274–6.

  • 29

    Robinson S Sureda A Canals C et al. Reduced intensity conditioning allogeneic stem cell transplantation for Hodgkin’s lymphoma: identification of prognostic factors predicting outcome. Haematologica 2008;94:230–8.

    • PubMed
    • Export Citation
  • 30

    Thomson K Peggs K Smith P et al. Superiority of reduced-intensity allogeneic transplantation over conventional treatment for relapse of Hodgkin’s lymphoma following autologous stem cell transplantation. Bone Marrow Transplant 2008;41:765–70.

    • Crossref
    • PubMed
    • Export Citation
Search
Journal information
Impact Factor


CiteScore 2018: 0.17

SCImago Journal Rank (SJR) 2018: 0.112
Source Normalized Impact per Paper (SNIP) 2018: 0.108

Figures
  • View in gallery

    Obraz histologiczny węzła chłonnego z morfologicznymi cechami klasycznego chłoniaka Hodgkina o typie stwardnienia guzkowego (NSCHL) u opisywanej pacjentki z przewlekłą białaczką limfocytową (A – obiektyw 10×, B – obiektyw 20×).

    Pozytywne barwienie immunologiczne dla anty-CD30 (C) i negatywne dla anty-CD15 (D) w komórkach lakunarnych (C, D – obiektyw 20×)

    Fig. 1. Histological picture of the lymph node with the morphological features of classical Hodgkin's lymphoma of the type of nodular sclerosis (NSCHL) in the described patient with chronic lymphocytic leukemia (A – 10× lens, B – 20× lens).

    Positive immunostaining for anti-CD30 (C) and negative for anti-CD15 (D) in lacunar cells (C, D - 20× lens)

  • View in gallery

    Badanie 18F – FDG PET/CT. Widoczne aktywne metabolicznie powiększone węzły chłonne w badaniu wyjściowym przed zastosowanym leczeniem (A) oraz po 2 cyklach chemioterapii ABVD (B) – całkowita regresja zmian aktywnych metabolicznie.

    Fig. 2. Results of 18F – FDG PET / CT. Visible, metabolically active, enlarged lymph nodes before treatment (A) and after 2 cycles of ABVD (B) chemotherapy – complete metabolic regression

Metrics
All Time Past Year Past 30 Days
Abstract Views 0 0 0
Full Text Views 92 92 20
PDF Downloads 92 92 27