Opieka ginekologiczna po transplantacji komórek krwiotwórczych – zalecenia na podstawie piśmiennictwa i własnych doświadczeń

Open access

Streszczenie

Transplantacja komórek krwiotwórczych (hematopoietic cell transplantation – HCT ) jest ugruntowaną metodą leczenia zarówno nienowotworowych, jak i rozrostowych chorób układu krwiotwórczego. U kobiet wiąże się jednak z występowaniem powikłań wczesnych i późnych dotyczących układu moczowo-płciowego. Konsekwencją gonadotoksycznego postępowania przygotowawczego (chemioterapii i radioterapii) jest przedwczesne wygaśnięcie funkcji jajników. U biorczyń allogenicznych przeszczepów (allogeneic HCT, allo-HCT) dodatkowo występują powikłania związane z występowaniem przewlekłej choroby przeczep przeciw gospodarzowi (chronic graft-versus-host disease – cGvHD) w istotny sposób upośledzające jakość życia kobiet w przypadku zajęcia strefy anogenitalnej (GvHDgyn). Dodatkowo przewlekła immunosupresja sprzyja występowaniu wtórnych nowotworów układu moczowo-płciowego. Pacjentki po HCT, szczególnie obciążone cGvHD, wymagają długoletniej interdyscyplinarnej opieki, włączając opiekę ginekologiczną. W pracy przedstawiono problemy ginekologiczne pacjentek po HCT oraz zaproponowano schemat standardu opieki ginekologicznej po transplantacji na podstawie piśmiennictwa i własnych doświadczeń.

Wstęp

Transplantacja komórek krwiotwórczych (hematopoietic cell transplantation – HCT) jest uznaną metodą leczenia zarówno nienowotworowych, jak i rozrostowych chorób układu krwiotwórczego. Według aktualnych danych nadal wzrasta liczba przeprowadzanych transplantacji w Europie [1]. Wczesna śmiertelność po HCT związana jest głównie z toksycznością postępowania przygotowawczego (kondycjonowania) oraz powikłaniami infekcyjnymi, natomiast po przeszczepieniu alogenicznych komórek krwiotwórczych (allogeneic HCT, allo-HCT), również z ostrą postacią choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (graft-versus-host disease – GvHD) [2]. Przewlekła postać GvHD (chronic GvHD – cGvHD) w istotny sposób upośledza jakość życia (quality of life – QoL) chorych i pozostaje główną przyczyną późnej śmiertelności [3]. Objawy cGvHD mogą obejmować również strefę anogenitalną (GvHDgyn) [4, 5, 6, 7, 8, 9, 10]. Konsekwencją intensywnego leczenia choroby podstawowej przed HCT, w tym gonadotoksycznego kondycjonowania, jest przedwczesne wygaśnięcie funkcji jajników u znacznego odsetka dorosłych kobiet [11, 12]. Ponadto, wskutek zastosowanej chemioterapii i radioterapii oraz przyjmowania leków immunosupresyjnych, mogą rozwinąć się wtórne nowotwory, w tym obejmujące układ moczowo-płciowy [13, 14, 15]. Z powyższych względów pacjentki po transplantacji wymagają długoletniej interdyscyplinarnej opieki, włączając opiekę ginekologiczną.

W pracy przedstawiono problemy ginekologiczne pacjentek po HCT oraz zaproponowano schemat standardu opieki ginekologicznej na podstawie piśmiennictwa i własnych doświadczeń.

I Przedwczesne wygasanie czynności jajników (primary ovarian insufficiency – POI)

Definicja przedwczesnego wygasania czynności jajników to brak miesiączki przez co najmniej 4 miesiące i podwyższony poziom FSH > 40 IU/l w dwóch pomiarach w odstępie 4-6 tygodni u kobiety poniżej 40. roku życia [16]. Ryzyko utraty funkcji jajnika zależy głównie od rodzaju leczenia oraz wieku pacjentki w momencie transplantacji [16, 17, 18, 19, 20]. Stosowane w kondycjonowaniu leki alkilujące oraz napromienianie całego ciała (total body irradiation – TBI) prowadzą do nieodwracalnego uszkodzenia funkcji hormonalnej i rozrodczej jajnika [17, 18, 19, 20]. W przypadku kobiet chorych na chłoniaki, poddanych kondycjonowaniu z zastosowaniem mniej gonadotoksycznych cytostatyków ze wspomaganiem auto-HCT, u ponad 60% z nich powracała funkcja jajników [21]. Z kolei prawie wszystkie pacjentki po allo-HCT doświadczają POI, a ryzyko utraty funkcji jajnika związane jest z intensywnością kondycjonowania [17, 18]. U mniej niż 5% kobiet czynność jajników powraca, ale często na krótko [4,19].

U pacjentek pojawia się pełnoobjawowa menopauza z „uderzeniami gorąca”, potami nocnymi, obniżeniem libido. Przewlekły niedobór estrogenów prowadzi do poważnych powikłań, takich jak: osteoporoza, zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe, zaburzenia funkcji poznawczych [16, 20]. Pacjentki po transplantacji, zwłaszcza po allo-HCT, to szczególna grupa często bardzo młodych chorych, u których terapię estrogenami należy traktować nie tylko w kontekście hormonalnej terapii menopauzy (HTM), ale wręcz suplementacji hormonalnej niedoczynnego gruczołu, jakim jest jajnik [18].

Zalecenia

Hormonalna terapia menopauzy powinna być włączona u wszystkich pacjentek spełniających kryteria POI po HCT przed 40. rokiem życia (również u bezobjawowych), u których nie występują przeciwwskazania [4, 5, 6, 17, 18]. Po 40. roku życia HTM zalecana jest u pacjentek z objawami menopauzy [4]. Terapię należy prowadzić do czasu naturalnej menopauzy, tj. około 51. roku życia (r.ż.) w populacji polskiej [4]. U pacjentek po usunięciu macicy należy stosować monoterapię estrogenami (50 μg estradiolu/24 h w postaci przezskórnej lub 1-2 mg w postaci doustnej) [4]. U pacjentek z zachowaną macicą należy dodać progesteron cyklicznie lub w formie ciągłej (0,17 mg noretysteronu/24 h lub 0,5 mg w formie doustnej), dla ochrony przed rozrostem endometrium [4]. Niektórzy autorzy rekomendują alternatywnie stosowanie dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej w schemacie ciągłym (bez przerw) u młodych pacjentek [4, 6].

Ze względu na wysokie prawdopodobieństwo POI, u wszystkich pacjentek po allo-HCT zaleca się wczesne wprowadzenie dodatkowego (oprócz ogólnej HTM) leczenia miejscowego estriolem w postaci kremów i globulek dopochwowych [5]. Ma to na celu niwelowanie miejscowych objawów menopauzy, które u pacjentek po allo-HCT mogą imitować objawy ginekologicznej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHDgyn) i przez to prowadzić do opóźnień w rozpoznaniu rzeczywistej GvHDgyn [4, 5, 6, 17]. U pacjentek po allo‑HCT i po auto-HCT (z zastosowaniem mieloablacyjnych dawek TBI lub leków alkilujących) zalecane jest stosowanie estriolu miejscowo w schemacie dwa razy na tydzień już od momentu wypisu pacjentki z oddziału transplantacyjnego. Jednym z przeciwwskazań do stosowania HTM jest dodatni wywiad zakrzepowo-zatorowy [20, 22]. U części pacjentek w trakcie leczenia występuje zakrzepica żył głębokich będąca powikłaniem centralnego kateteru. Jest to przejściowy czynnik ryzyka i w przypadku braku innych przeciwwskazań nie powinien być przyczyną odstępowania od HTM. Kolejnym problemem jest toksyczne uszkodzenie wątroby lub wątrobowa postać GvHD. Leki stosowane w HTM metabolizowane są głównie w wątrobie, dlatego w przypadku jej uszkodzenia lekami pierwszego wyboru powinny być preparaty przezskórne, dla efektu ominięcia krążenia wątrobowego hormonów [6, 17]. W razie ciężkiej niewydolności wątroby HTM jest przeciwwskazana [17]. U pacjentek z nadwagą lub otyłością przezskórna administracja HTM wiąże się z mniejszym ryzykiem zakrzepowo-zatorowym w stosunku do leków doustnych [22]. Postępowanie kondycjonujące przed HCT uszkadza hormonalną i rozrodczą funkcję jajnika [4, 6, 17, 18]. Szansa na naturalną ciążę po allo-HCT wynosi < 1% [11]. U znacznie wyższego odsetka chorych po auto-HCT możliwe jest naturalne poczęcie [21]. Pacjentka przed leczeniem gonadotoksycznym musi zostać poinformowana o metodach prezerwacji płodności [23]. Metodą o największej skuteczności jest mrożenie zarodków [11, 12, 23]. W tym wypadku konieczne jest odroczenie leczenia na minimum 2 tygodnie, potrzebne do kontrolowanej hiperstymulacji jajnika i pobrania komórek jajowych. Pacjentka musi również w danym momencie posiadać partnera. W przypadku braku partnera, braku możliwości odroczenia leczenia o 2-3 tygodnie lub w przypadku dziewczynek, możliwymi opcjami są: mrożenie niedojrzałych oocytów lub mrożenie tkanki jajnikowej pobranej na drodze laparoskopii [11, 12, 19, 23]. Według danych dostępnych w literaturze implantacja tkanki jajnikowej po transplantacji może wiązać się jednak z wysokim ryzykiem wznowy choroby ze względu na częstą infiltrację procesem nowotworowym w przypadku niektórych chorób rozrostowych [24]. Zaleca się konsultację w specjalistycznych ośrodkach leczenia niepłodności celem ustalenia optymalnego schematu postępowania [23]. W przypadku planowania u pacjentki techniki wspomagania rozrodu ginekolog powinien konsultować się z prowadzącym chorą lekarzem-transplantologiem.

II Ginekologiczna postać choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHDgyn)

Chorobę przeszczep przeciwko gospodarzowi z zajęciem strefy anogenitalnej opisano po raz pierwszy w 1982 roku z szacowaną częstością na poziomie 3% [4]. Duże niedoszacowanie częstości występowania GvHDgyn wynikało z braku standardowej opieki ginekologicznej po allo-HCT, niedostatecznej wiedzy ginekologów na temat cGvHD oraz braku skarg zgłaszanych przez same pacjentki [4, 7]. Obecnie częstość GvHDgyn u pacjentek po allo-HCT według różnych publikacji szacuje się na 25-60% [4, 5, 7, 8, 9, 10, 25, 26]. Dolegliwości zgłaszane przez kobiety są mało specyficzne: świąd, pieczenie, suchość, uczucie obrzęku i puchnięcia sromu, dysuria, dyspareunia, tkliwość przy dotyku [4, 5, 8, 9, 10, 25, 26, 27]. Dolegliwości te do złudzenia przypominać mogą objawy wynikające z menopauzy. Utrzymują się jednak mimo stosowanej miejscowej i ogólnej HTM, dlatego tak ważne jest wczesne wprowadzenie miejscowej terapii estriolem umożliwiające rozróżnienie objawów wynikających z hipoestrogenizmu od tych pojawiających się w przebiegu cGvHD [4, 5]. Objawy stwierdzane w badaniu ginekologicznym podlegają trzystopniowej gradacji według NIH (National Institute of Health Consensus 2014, tabela I) [28]. Objawy cGvHD pojawiają się najczęściej 7-10 miesięcy po allo-HCT [4, 5, 7, 9]. Nierzadkie są jednak sytuacje późnego rozwoju GvHDgyn – po roku lub później po transplantacji [4, 7, 9]. Pacjentki, które nie współżyją, nie mają możliwości dostrzeżenia pewnych dolegliwości, co jest przyczyną dużych opóźnień w rozpoznaniu [7, 8]. Dodatkowo, podłożem może być poczucie wstydu lub marginalizowanie problemu. Opóźnienie

Tabela I

Ocena zaawansowania postaci ginekologicznej cGvHD według zaleceń NIH Consensus 2014

Table I Genital track scoring for cGvHDgyn according to the NIH Consensus 2014

Diagnostyczne zmiany i skala ciężkości GvHDgyn wg National Insitute of Health 28
Stopień 1Stopień 2Stopień 3
zmiany o typie rumienia, liszaja płaskiego, liszaja twardzinowegoowrzodzenia, erozje, pęknięcia skóry i śluzówek, szczelinyzrosty warg sromowych, włókniste zrosty w pochwie, obrączkowate przewężenia w pochwie, zmniejszenie objętości pochwy, skrócenie pochwy, częściowe lub całkowite zarośnięcie pochwy

diagnozy GvHDgyn ma często katastrofalne skutki: rozpoznania choroby w jej najcięższej postaci (Stopień 3), włączając zarośnięcie pochwy [4, 7, 8]. Nawet u kilkunastu procent pacjentek cGvHD może dotyczyć tylko sromu i pochwy (izolowana GVHDgyn) [7, 8], jednak najczęściej współwystępuje z cGvHD obejmującym skórę i śluzówki jamy ustnej [4, 8]. W około 70% przypadków objawy dotyczą jedynie sromu, w 30% sromu i pochwy, przy czym najczęściej pojawienie się zmian na sromie poprzedza zmiany w pochwie [4, 7].

Zalecenia

U wszystkich pacjentek po allo-HCT powinno się włączać miejscową terapię estriolem w postaci globulek lub maści/kremów w schemacie dwa razy na tydzień w momencie wypisu z oddziału przeszczepowego [5]. Ma to na celu niwelowanie objawów wynikających z menopauzy, aby nie opóźniać rozpoznania GvHDgyn. Należy uświadamiać pacjentki o możliwych powikłaniach ginekologicznych leczenia hematologicznego, zachęcać do aktywnego zgłaszania jakichkolwiek dolegliwości, informować o braku przeciwwskazań do współżycia. Wszystko to ma na celu wczesne diagnozowanie GvHDgyn. W przypadku zdiagnozowania GvHDgyn podstawą leczenia są glikokortykosteroidy stosowane miejscowo [4, 5, 7, 9]. Zalecany jest hydrokortyzon lub clobetazol w postaci maści/kremu raz na dobę, najlepiej na noc przez 4-6 tygodni, następnie powolne zmniejszanie dawki. Leczeniem drugiego rzutu jest inhibitor kalcyneuryny w postaci miejscowej, najczęściej cyklosporyna [4, 5, 7, 9]. Ze względu na to, że cyklosporyna nie występuje w postaci kremu, zaleca się przygotowanie roztworu 1 ml zawiesiny doustnej w 20 ml soli fizjologicznej, który aplikowany jest dopochwowo na około 15 minut codziennie przez 4-6 tygodni [5]. W przypadku zmian o charakterze owrzodzeń czy erozji i braku poprawy po 6-8 tygodniach leczenia, zaleca się wykonanie biopsji celem wykluczenia nowotworu sromu [4]. Leczenie operacyjne wskazane jest w przypadku zrostu warg sromowych lub częściowego zarośnięcia pochwy [7, 27]. Można podjąć próbę rozdzielenia zrostów na tępo w znieczuleniu ogólnym po odpowiednim przygotowaniu pacjentki lekami miejscowymi (estriol, hydrokortyzon) [27]. W przypadku całkowitego zarośnięcia pochwy możliwości skutecznego leczenia są bardzo ograniczone.7 Dlatego u wszystkich pacjentek z GvHDgyn zaleca się regularne współżycie lub regularne (dwa razy na tydzień) stosowanie dylatatorów, aby nie dopuścić do powstania ciężkiej postaci z zarastaniem pochwy [4, 5, 7, 9]. Stosowanie się pacjentek do powyższych zaleceń utrudniają występujące dość często w GvHDgyn objawy bólowe.

III Wtórne nowotwory

Szacuje się, że u 12% pacjentek w ciągu 15 lat po allo-HCT wystąpi kolejny nowotwór [13]. Do najczęstszych należy rak szyjki macicy [13, 14, 15, 29, 30, 31]. Przewlekła terapia lekami immunosupresyjnymi z powodu GvHD prowadzi do reaktywacji latentnych postaci zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (human papillomavirus – HPV) [13, 14, 31]. Z tego względu GvHD o dowolnej lokalizacji sprzyja powstawaniu stanów przednowotworowych szyjki macicy [14, 29]. Udowodniono również, że GvHDgyn, z powodu immunosupresji połączonej z występującym przewlekłym lokalnym stanem zapalnym, jest niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju zmian śródnabłonkowych dużego stopnia (high squamous intraepithelial loesion – HSIL) [31]. Częstość nieprawidłowych wyników cytologii u pacjentek po allo-HCT sięga według różnych autorów nawet 40-70%, wielokrotnie przewyższając częstość w populacji zdrowej (4%) [14, 31]. Weryfikacja histopatologiczna pobranych wycinków powinna odbywać się w ośrodku mającym doświadczenie w rozpoznawaniu cGvHD.

Zalecenia

U pacjentek po HCT należy regularnie raz do roku wykonywać cytologię [4, 5, 6, 14, 26, 31]. W przypadku nieprawidłowych wyników cytologii, badaniem weryfikującym jest kolposkopia z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego. Szczepienie przeciwko HPV zalecane jest u nieszczepionych wcześniej pacjentek do 26. r.ż. [6, 14, 29, 30]. Program immunizacji można rozpocząć najwcześniej 6-12 miesięcy po HCT. Zgodnie z wytycznymi sekcji zakażeń Polskiej Grupy do spraw Leczenia Białaczki u Dorosłych (Polish Adult Leukemia Group – PALG), ze względu na brak danych dotyczących immunogenności tych szczepionek u pacjentów po transplantacji rekomendowane są 3 dawki w odstępach 2-miesięcznych [32]. W przypadku allo-HCT, starsze pacjentki nieszczepione wcześniej oraz pacjentki zaszczepione przed procedurą mogą także odnieść korzyść z szczepienia po transplantacji [30]. Kobiety po HCT są również obarczone podwyższonym ryzykiem rozwoju raka piersi, głównie z powodu TBI oraz dodatkowego naświetlania klatki piersiowej [4, 13, 15]. Zaleca się wczesne rozpoczęcie przesiewowych badań mammograficznych bądź ultrasonograficznych: już od 25. r.ż. lub 8 lat po TBI i naświetlaniu klatki piersiowej [4].

Podsumowanie

Ciągły rozwój i postęp w leczeniu chorób hematologicznych pozwala na osiągnięcie długoletnich przeżyć u pacjentek po HCT. Coraz częściej interesują nas już nie tylko przeżycia całkowite i czas wolny od choroby, ale również QoL chorych. Wobec braku randomizowanych

Tabela II

Opieka ginekologiczna po HCT – podsumowanie zaleceń

Table II Gynecological care after HCT – summary of recommendations

Zalecenia dotyczące opieki ginekologicznej po HCT - podsumowanie
Przed rozpoczęciem gonadotoksycznego leczenia hematologicznego konsultacja w specjalistycznym ośrodku leczenia niepłodności
Edukacja pacjentek na temat możliwych powikłań ginekologicznych leczenia hematologicznego, zachęcanie do zgłaszania niepokojących objawów, informowanie o braku przeciwwskazań do współżycia.
Regularne wizyty u ginekologa: pierwsza wizyta w ciągu 3 miesięcy po HCT lub wcześniej w razie dolegliwości. Regularne wykonywanie cytologii raz do roku
Szczepienie przeciwko HPV u nieszczepionych wcześniej pacjentek (do 26. r.ż.) możliwe od 6-12 miesiąca po HCT; rozważenie szczepienia u kobiet > 26. roku życia lub szczepionych przed allo-HCT
Miejscowa terapia estriolem w postaci maści/kremów lub globulek u wszystkich pacjentek wcześnie po allo-HCT oraz po auto-HCT z zastosowaniem mieloablacyjnych dawek TBI lub leków alkilujących (po wypisie z oddziału przeszczepowego)
Włączenie HTM u wszystkich pacjentek po HCT spełniających kryteria POI przed 40. r.ż. oraz u objawowych pacjentek po 40. r.ż.; kontynuacja terapii do wieku naturalnej menopauzy (około 51. r.ż.).
W przypadku GvHDgyn miejscowa terapia maściami/kremami z glikokortykosteroidami. Leczeniem II rzutu jest cyklosporyna lub inny inhibitor kalcyneuryny w postaci miejscowej. W razie zmian o typie owrzodzeń i braku reakcji na leczenie miejscowe wykonanie biopsji celem wykluczenia nowotworu.
Regularne wykonywanie badań obrazowych piersi począwszy od 25. r.ż. lub 8 lat po TBI i naświetlaniu klatki piersiowej.
HCT – przeszczepienie komórek krwiotwórczych; allo-HCT – przeszczepienie alogenicznych komórek krwiotwórczych; auto-HCT – przeszczepienie autologicznych komórek krwiotwórczych; HTM – hormonalna terapia menopauzy; POI – przedwczesne wygasanie czynności jajników; GvHDgyn – postać ginekologiczna przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi; TBI – naświetlanie całego ciała

badań dotyczących opieki ginekologicznej pacjentek po HCT, przedstawione zalecenia należy traktować jako propozycję postępowania. Podsumowanie zostało ujęte skrótowo w tabeli II.

W myśl idei o zapewnieniu wielospecjalistycznej opieki w ośrodkach transplantacyjnych propagowanej przez European Society for Blood and Marrow Transplantation, korzystne byłoby zainteresowanie problematyką pacjentek po HCT wybranych ginekologów pracujących w przyszpitalnych poradniach specjalistycznych, do których można będzie kierować z pełnym zaufaniem tę wybraną grupę chorych. Tylko dzięki współpracy interdyscyplinarnej zapewnimy właściwą opiekę pacjentom poddanym HCT.

Wkład autorów/ Authors’ contributionsŁK, AS-K, AP – koncepcja i projekt pracy, przygotowanie poszczególnych części manuskryptu, ocena i akceptacja całego tekstu.MD, MB, DW, JMZ – ocena i akceptacja całego tekstu.
Conflict of interestKonflikt interesu/ Conflict of interest: Autorzy nie zgłaszają konfliktu interesu.
Finansowanie/ Financial supportNie dotyczy.
Etyka/EthicsTreści przedstawione w artykule są zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej, dyrektywami EU oraz ujednoliconymi wymaganiami dla czasopism biomedycznych.

Piśmiennictwo/References

  • [1]

    Passweg JR Baldomero H Bader P et al. Hematopoietic stem cell transplantation in Europe 2014: More than 40 000 transplants annually. Bone Marrow Transplant 2016;51(6):786–92.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [2]

    Gratwohl A Brand R Frassoni F et al. Cause of death after allogeneic haematopoietic stem cell transplantation (HSCT ) in early leukaemias: An EBMT analysis of lethal infectious complications and changes over calendar time. Bone Marrow Transplant 2005;36(9):757–69.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [3]

    Wingard JR Majhail NS Brazauskas R et al. Long-term survival and late deaths after allogeneic hematopoietic cell transplantation. J Clin Oncol 2011;29(16):2230–9.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [4]

    Frey Tirri B Häusermann P Bertz H et al. Clinical guidelines for gynecologic care after hematopoietic SCT. Report from the international consensus project on clinical practice in chronic GVHD. Bone Marrow Transplant 2015;50(1):3–9.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [5]

    Zantomio D Grigg AP MacGregor L Panek-Hudson Y Szer J Ayton R. Female genital tract graft-versus-host disease: Incidence risk factors and recommendations for management. Bone Marrow Transplant 2006; 38(8):567–72.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [6]

    Brennan A Hickey M. Gynaecological care after stem cell transplant: An overview. Maturitas 2017;105:30–32.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [7]

    Kornik RI Rustagi AS. Vulvovaginal Graft-Versus-Host Disease. Obstet Gynecol Clin North Am 2017;44(3):475–92.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [8]

    Smith Knutsson E Björk Y Broman AK et al. Genital chronic graft-versus-host disease in females: A cross-sectional study. Biol Blood Marrow Transplant 2014;20(6):806–11.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [9]

    Ciavattini A Clemente N. Female genital tract chronic graft-versus-host disease: Review of the literature. Anticancer Res 2015;35(1):13 – 7.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [10]

    Spinelli S Chiodi S Costantini S et al. Female genital tract graft-versus-host disease following allogeneic bone marrow transplantation. Haematologica 2003;88(10):1163–8.

  • [11]

    Guida M Castaldi MA Rosamilio R Giudice V Orio F Selleri C. Reproductive issues in patients undergoing Hematopoietic Stem Cell Transplantation: an update. J Ovarian Res 2016; 9(1):72.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [12]

    Pinelli S Basile S. Fertility Preservation: Current and Future Perspectives for Oncologic Patients at Risk for Iatrogenic Premature Ovarian Insufficiency. Biomed Res Int 2018.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [13]

    Kolb HJ Socié G Duell T et al. Malignant neoplasms in long-term survivors of bone marrow transplantation. Ann Intern Med 1999;131(10):738-44.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [14]

    Savani BN Stratton P Shenoy A Kozanas E Goodman S Barrett AJ. Increased risk of cervical dysplasia in long-term survivors of allogeneic stem cell transplantation-implications for screening and HPV vaccination. Biol Blood Marrow Transplant 2008;14(9):1072–75.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [15]

    Rizzo JD Curtis RE Socié G et al. Solid cancers after allogeneic hematopoietic cell transplantation. Blood 2009;113(5):1175–83.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [16]

    Hamoda H. The British Menopause Society and Women’s Health Concern recommendations on the management of women with premature ovarian insufficiency. Post Reprod Heal 2017;23(1):22–35.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [17]

    Piccioni P Scirpa P D’Emilio I et al. Hormonal replacement therapy after stem cell transplantation. Maturitas 2004;49(4):327–33.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [18]

    Tauchmanovà L Selleri C De Rosa G et al. Estrogen-progestin therapy in women after stem cell transplant: Our experience and literature review. Menopause 2007;14(2):320–330.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [19]

    Chiodi S Spinelli S Bruzzi P Anserini P Di Grazia C Bacigalupo A. Menstrual patterns fertility and main pregnancy outcomes after allogeneic haematopoietic stem cell transplantation. J Obstet Gynaecol (Lahore) 2016;36(6):783–8.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [20]

    Hamoda H Panay N Arya R Savvas M. The British Menopause Society & Women’s Health Concern 2016 recommendations on hormone replacement therapy in menopausal women. Post Reprod Heal 2016.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [21]

    Akhtar S Youssef I Soudy H Elhassan TAM Rauf SM Maghfoor I. Prevalence of menstrual cycles and outcome of 50 pregnancies after high-dose chemotherapy and auto-SCT in non-Hodgkin and Hodgkin lymphoma patients younger than 40 years. Bone Marrow Transplant 2015;50(12):1551–6.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [22]

    Baber RJ Panay N Fenton A. 2016 IMS Recommendations on women’s midlife health and menopause hormone therapy. Climacteric 2016; 19(2):109–50.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [23]

    Loren AW Mangu PB Beck LN et al. Fertility preservation for patients with cancer: American Society of Clinical Oncology clinical practice guideline update. J Clin Oncol 2013;31(19):2500–10.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [24]

    Dolmans MM Marinescu C Saussoy P Van Langendonckt A Amorim C Donnez J. Reimplantation of cryopreserved ovarian tissue from patients with acute lymphoblastic leukemia is potentially unsafe. Blood 2010;116(16):2908–14.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [25]

    Chung CP Sargent RE Chung NT Lacey JV Wakabayashi MT. Graft-versus-host disease-associated vulvovaginal symptoms after bone marrow transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 2016;22(2):378–79.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [26]

    Hirsch P Leclerc M Rybojad M et al. Female genital chronic graft-versus-host disease. Transplant J 2012;93(12):1265–69.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [27]

    Scrivani C Merideth MA Klepac Pulanic T et al. Early diagnosis of labial fusion in women after allogeneic hematopoietic cell transplant enables outpatient treatment. J Low Genit Tract Dis 2017;21(2):157– 60.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [28]

    Lee SJ Wolff D Kitko C et al. Measuring Therapeutic Response in Chronic Graft-versus-Host Disease. National Institutes of Health Consensus Development Project on Criteria for Clinical Trials in Chronic Graft-versus-Host Disease: IV. The 2014 Response Criteria Working Group Report. Biol Blood Marrow Transplant 2015;21(6):984-999.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [29]

    Savani BN Goodman S Johnbarrett A. Can routine posttransplant HPV vaccination prevent commonly occurring epithelial cancers after allogeneic stem cell transplantation? Clin Cancer Res 2009; 15(7):2219–21.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [30]

    Tedeschi SK Savani BN Jagasia M et al. Time to consider HPV vaccination after allogeneic stem cell transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 2010; 16(8):1033–6.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [31]

    Wang Y Brinch L Jebsen P Tanbo T Kirschner R. A clinical study of cervical dysplasia in long-term survivors of allogeneic stem cell transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 2012;18(5):747–53.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [32]

    Piekarska A Giebel S Basak GW et al. Szczepienia ochronne u chorych dorosłych po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych – zalecenia sekcji do spraw zakażeń PALG. Acta Haematol Pol 2017;48(1):1–9.

    • Crossref
    • Export Citation

If the inline PDF is not rendering correctly, you can download the PDF file here.

  • [1]

    Passweg JR Baldomero H Bader P et al. Hematopoietic stem cell transplantation in Europe 2014: More than 40 000 transplants annually. Bone Marrow Transplant 2016;51(6):786–92.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [2]

    Gratwohl A Brand R Frassoni F et al. Cause of death after allogeneic haematopoietic stem cell transplantation (HSCT ) in early leukaemias: An EBMT analysis of lethal infectious complications and changes over calendar time. Bone Marrow Transplant 2005;36(9):757–69.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [3]

    Wingard JR Majhail NS Brazauskas R et al. Long-term survival and late deaths after allogeneic hematopoietic cell transplantation. J Clin Oncol 2011;29(16):2230–9.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [4]

    Frey Tirri B Häusermann P Bertz H et al. Clinical guidelines for gynecologic care after hematopoietic SCT. Report from the international consensus project on clinical practice in chronic GVHD. Bone Marrow Transplant 2015;50(1):3–9.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [5]

    Zantomio D Grigg AP MacGregor L Panek-Hudson Y Szer J Ayton R. Female genital tract graft-versus-host disease: Incidence risk factors and recommendations for management. Bone Marrow Transplant 2006; 38(8):567–72.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [6]

    Brennan A Hickey M. Gynaecological care after stem cell transplant: An overview. Maturitas 2017;105:30–32.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [7]

    Kornik RI Rustagi AS. Vulvovaginal Graft-Versus-Host Disease. Obstet Gynecol Clin North Am 2017;44(3):475–92.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [8]

    Smith Knutsson E Björk Y Broman AK et al. Genital chronic graft-versus-host disease in females: A cross-sectional study. Biol Blood Marrow Transplant 2014;20(6):806–11.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [9]

    Ciavattini A Clemente N. Female genital tract chronic graft-versus-host disease: Review of the literature. Anticancer Res 2015;35(1):13 – 7.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [10]

    Spinelli S Chiodi S Costantini S et al. Female genital tract graft-versus-host disease following allogeneic bone marrow transplantation. Haematologica 2003;88(10):1163–8.

  • [11]

    Guida M Castaldi MA Rosamilio R Giudice V Orio F Selleri C. Reproductive issues in patients undergoing Hematopoietic Stem Cell Transplantation: an update. J Ovarian Res 2016; 9(1):72.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [12]

    Pinelli S Basile S. Fertility Preservation: Current and Future Perspectives for Oncologic Patients at Risk for Iatrogenic Premature Ovarian Insufficiency. Biomed Res Int 2018.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [13]

    Kolb HJ Socié G Duell T et al. Malignant neoplasms in long-term survivors of bone marrow transplantation. Ann Intern Med 1999;131(10):738-44.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [14]

    Savani BN Stratton P Shenoy A Kozanas E Goodman S Barrett AJ. Increased risk of cervical dysplasia in long-term survivors of allogeneic stem cell transplantation-implications for screening and HPV vaccination. Biol Blood Marrow Transplant 2008;14(9):1072–75.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [15]

    Rizzo JD Curtis RE Socié G et al. Solid cancers after allogeneic hematopoietic cell transplantation. Blood 2009;113(5):1175–83.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [16]

    Hamoda H. The British Menopause Society and Women’s Health Concern recommendations on the management of women with premature ovarian insufficiency. Post Reprod Heal 2017;23(1):22–35.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [17]

    Piccioni P Scirpa P D’Emilio I et al. Hormonal replacement therapy after stem cell transplantation. Maturitas 2004;49(4):327–33.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [18]

    Tauchmanovà L Selleri C De Rosa G et al. Estrogen-progestin therapy in women after stem cell transplant: Our experience and literature review. Menopause 2007;14(2):320–330.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [19]

    Chiodi S Spinelli S Bruzzi P Anserini P Di Grazia C Bacigalupo A. Menstrual patterns fertility and main pregnancy outcomes after allogeneic haematopoietic stem cell transplantation. J Obstet Gynaecol (Lahore) 2016;36(6):783–8.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [20]

    Hamoda H Panay N Arya R Savvas M. The British Menopause Society & Women’s Health Concern 2016 recommendations on hormone replacement therapy in menopausal women. Post Reprod Heal 2016.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [21]

    Akhtar S Youssef I Soudy H Elhassan TAM Rauf SM Maghfoor I. Prevalence of menstrual cycles and outcome of 50 pregnancies after high-dose chemotherapy and auto-SCT in non-Hodgkin and Hodgkin lymphoma patients younger than 40 years. Bone Marrow Transplant 2015;50(12):1551–6.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [22]

    Baber RJ Panay N Fenton A. 2016 IMS Recommendations on women’s midlife health and menopause hormone therapy. Climacteric 2016; 19(2):109–50.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [23]

    Loren AW Mangu PB Beck LN et al. Fertility preservation for patients with cancer: American Society of Clinical Oncology clinical practice guideline update. J Clin Oncol 2013;31(19):2500–10.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [24]

    Dolmans MM Marinescu C Saussoy P Van Langendonckt A Amorim C Donnez J. Reimplantation of cryopreserved ovarian tissue from patients with acute lymphoblastic leukemia is potentially unsafe. Blood 2010;116(16):2908–14.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [25]

    Chung CP Sargent RE Chung NT Lacey JV Wakabayashi MT. Graft-versus-host disease-associated vulvovaginal symptoms after bone marrow transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 2016;22(2):378–79.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [26]

    Hirsch P Leclerc M Rybojad M et al. Female genital chronic graft-versus-host disease. Transplant J 2012;93(12):1265–69.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [27]

    Scrivani C Merideth MA Klepac Pulanic T et al. Early diagnosis of labial fusion in women after allogeneic hematopoietic cell transplant enables outpatient treatment. J Low Genit Tract Dis 2017;21(2):157– 60.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [28]

    Lee SJ Wolff D Kitko C et al. Measuring Therapeutic Response in Chronic Graft-versus-Host Disease. National Institutes of Health Consensus Development Project on Criteria for Clinical Trials in Chronic Graft-versus-Host Disease: IV. The 2014 Response Criteria Working Group Report. Biol Blood Marrow Transplant 2015;21(6):984-999.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [29]

    Savani BN Goodman S Johnbarrett A. Can routine posttransplant HPV vaccination prevent commonly occurring epithelial cancers after allogeneic stem cell transplantation? Clin Cancer Res 2009; 15(7):2219–21.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [30]

    Tedeschi SK Savani BN Jagasia M et al. Time to consider HPV vaccination after allogeneic stem cell transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 2010; 16(8):1033–6.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [31]

    Wang Y Brinch L Jebsen P Tanbo T Kirschner R. A clinical study of cervical dysplasia in long-term survivors of allogeneic stem cell transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 2012;18(5):747–53.

    • Crossref
    • Export Citation
  • [32]

    Piekarska A Giebel S Basak GW et al. Szczepienia ochronne u chorych dorosłych po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych – zalecenia sekcji do spraw zakażeń PALG. Acta Haematol Pol 2017;48(1):1–9.

    • Crossref
    • Export Citation
Search
Journal information
Impact Factor

CiteScore 2018: 0.17

SCImago Journal Rank (SJR) 2018: 0.112
Source Normalized Impact per Paper (SNIP) 2018: 0.108

Metrics
All Time Past Year Past 30 Days
Abstract Views 0 0 0
Full Text Views 231 231 16
PDF Downloads 61 61 4