Search Results

You are looking at 1 - 4 of 4 items for

  • Author: Wojciech Naworyta x
Clear All Modify Search
Open access

Wojciech Naworyta and Jörg Benndorf

Ocena dokładności geostatystycznych metod modelowania złóż pod kątem projektowania eksploatacji na podstawie jednego ze złóż węgla brunatnego

We wszystkich fazach zagospodarowania złoża węgla brunatnego wymagane jest odpowiednie rozpoznanie jego kluczowych parametrów strukturalnych i jakościowych, tj. miąższość pokładu, wartość opałowa węgla, popielność, zawartość siarki. Od właściwego rozpoznania przestrzennej zmienności parametrów złoża zależy optymalne wykorzystanie jego zasobów jak i możliwość odpowiedniego planowania eksploatacji pod kątem utrzymania jakości strumienia surowca. Bazując na danych z rozpoznania geologicznego wykonywane są modele złoża. Do modelowania wykorzystywane są różne metody, wśród których popularne stają się metody geostatystyczne. Wybór metody zależy od celu modelowania.

W artykule przedstawiono wielokryterialne analizy metod geostatystycznych używanych do modelowania złóż. Na podstawie obserwacji geologicznych złoża węgla brunatnego wykonano modele wartości opałowej węgla Q metodą krigingu zwyczajnego (OK) oraz metodą geostatystycznej symulacji warunkowej (SGSIM). Modele przeanalizowano pod kątem wierności odwzorowania cech danych źródłowych, tj. wartości średniej, wariancji oraz struktury. Modele porównano z modelem referencyjnym opartym na danych pozyskanych w procesie eksploatacji złoża. Obliczono miary odchyleń - średni błąd względny i absolutny błąd względny oraz współczynnik korelacji. Porównano modele pod względem ogólnych cech statystycznych oraz zmienności lokalnej.

Na podstawie analiz sformułowano wnioski dotyczące przydatności metod do rozwiązywania różnych zadań z zakresu projektowania górniczego. Do szacowania wartości średniej parametrów złoża wystarczająco dokładne wyniki dostarcza kriging zwyczajny. Do zadań związanych z określeniem prawdopodobieństwa albo ryzyka przekroczenia krytycznych wartości parametrów złoża bardziej wiarygodnych wyników niż kriging dostarcza metoda symulacji. Modele wykonane tą metodą wiernie oddają strukturę danych źródłowych.

Open access

Wojciech Naworyta

Abstract

Poland is a country rich in lignite. The area where the lignite occurs occupies approx. 22% of the total surface area of the country. Geological resources of Polish lignite deposits are estimated at 23.5 billion Mg, but in the majority (69%) the accuracy of their identification is poor. Nevertheless the amount of coal in Polish deposits allows - at least in theory - for mining and energy production at the current level for hundreds of years to come. It is an important raw material for the energy security of the country both currently and in the future. Because the vast majority of Polish and foreign mines use an open pit method for lignite extraction the actual amount of mineral available for the extraction depends not only on the properties of the deposit but to a large extent on the method of development of the surface land above the deposit, as well as on the sensitivity of the environment in the vicinity of any future mines. After careful analysis it can be stated that only a few of the lignite deposits may be subject to cost-effective mining operations. These deposits should be subjected to special protection as a future resource base which will ensure the energy security of the country. Some examples of domestic deposits have been presented where due to the conflict resulting from the development of the area should be deleted from the Balance Sheet of Mineral Deposits because their exploitation is irrational and uneconomic. Keeping such deposits in the Balance Sheet, and the use of large numbers in the context of their resource base leads to an unwarranted sense of wealth which consequently does not encourage the protection of these deposits which may actually be subject to rational exploitation in the near future. In summary there is a need to find a compromise in order to adequately protect all natural resources including mineral deposits.

Open access

Jarosław Szlugaj and Wojciech Naworyta

Streszczenie

Dwadzieścia lat temu w elektrowni Bełchatów uruchomiono pierwszą w Polsce instalację odsiar- czania spalin metodą mokrą, w której jako produkt uboczny otrzymuje się pełnowartościowy gips syntetyczny. W konsekwencji zobowiązań międzynarodowych odsiarczanie wdrożono stopniowo w wielu innych krajowych elektrowniach. W wyniku odsiarczania metodą mokrą wapienną na rynku surowców budowlanych pojawiły się duże ilości gipsu syntetycznego. Artykuł jest próbą oceny zmian na rynku gipsu w Polsce jakie dokonały się w wyniku tego procesu. Przedstawiono stan zasobów gipsu naturalnego oraz wydobycie w ostatnich dwóch dekadach. Poddano analizie proces wdrażania systemów odsiarczania w krajowych elektrowniach z podaniem zdolności produkcyjnej i produkcji rzeczywistej gipsów syntetycznych. Omówiono sposób zagospodarowania otrzymywanych gipsów syntetycznych. Porównano produkcję gipsów naturalnych i syntetycznych w ostatnim dwudziesto- leciu. Na podstawie oficjalnych planów rozwojowych polskiej energetyki przedstawiono prognozę podaży gipsów z odsiarczania w najbliższej dekadzie. W studium przypadku na przykładzie pro- jektowanej kopalni węgla brunatnego przedstawiono metodę prognozowania podaży gipsu z instalacji odsiarczania spalin w elektrowni opalanej węglem z tego złoża. W podsumowaniu podkreślono, że zmiany w pozyskaniu związków siarki są efektem postępu technologicznego, którego głównym motorem jest potrzeba ochrony środowiska naturalnego.

Open access

Monika Wasilewska-Błaszczyk and Wojciech Naworyta

Streszczenie

Przedmiotem badań była analiza jakości kopaliny w planowanym do zagospodarowania złożu węgla brunatnego Gubin. Analizy i ich wyniki odnoszące się do długoterminowego planowania eksploatacji mają istotne znaczenie dla określenia parametrów technologicznych elektrowni, w której będzie produkowana energia na bazie węgla brunatnego ze złoża Gubin. Oszacowanie średniej miąższości pokładów (M) i wartości opałowej węgla ( Qir ) wykonano dla obszarów złoża w granicach pięcioletnich postępów eksploatacji dla dwóch planowanych do eksploatacji pokładów węgla II i IV. Szacowanie średnich wartości parametrów i prognozę błędów tych oszacowań wykonano z wykorzystaniem metody krigingu poligonowego, opartej na założeniach krigingu zwyczajnego w odmianie blokowej. Oszacowana w pięcioletnich okresach eksploatacji średnia miąższość pokładu II przyjmuje wartości od 9,5 do 13,8 m, natomiast pokładu IV od 5,6 do 15,6 m. Zakres średnich wartości opałowych węgla w granicach projektowanych pięcioletnich postępów eksploatacji w obu pokładach jest zbliżony i przyjmuje wartości: w pokładzie II od 8,5 do 9,7 MJ/kg, w pokładzie IV od 8,1 do 10,4 MJ/kg. Parametry w obydwu pokładach naprzemiennie przyjmują średnie wartości maksymalne i minimalne. W pięcioletnich okresach eksploatacji, w których w pokładzie II obserwuje się niską wartość opałową węgla, w pokładzie IV przeciwnie, występują wartości wysokie. Dzięki temu zjawisku możliwe jest utrzymanie wartości opałowej złoża na określonym poziomie poprzez odpowiednie mieszanie węgla dostarczanego z obydwu pokładów. Korzystny efekt równoległej eksploatacji obydwu pokładów ilustrują przedstawione na wykresach wypadkowe wielkości miąższości pokładów II i IV oraz wartości opałowych węgla.

Obserwowana zmienność parametrów ma swoje źródło w naturalnych procesach geologicznych, jednak może być również efektem błędów dokumentacji geologicznej, która została wykonana na podstawie badań geologicznych przeprowadzonych na przestrzeni kilku dekad. Obok wartości średnich istotne znaczenie interpretacyjne dla wyników analiz ma wielkość błędu oszacowania wartości średniej w blokach. Dla miąższości pokładu II względny błąd krigingu przyjmuje wartości od 7,4 do 30,9%, który w pokładzie IV osiąga nieco wyższe wartości od 10,4 do 42,8%. W przypadku wartości opałowej wielkości błędów są znacznie niższe; w obu pokładach przyjmują one wartości w zakresie od 3 do 12%. Wielkości błędów oszacowania średniej wynikają nie tylko z liczby obserwacji w blokach, ale również z naturalnej zmienności parametrów miąższości M i wartości opałowej Qir w pokładach węgla. Przedstawione oszacowanie ma ogólny charakter, jednak wskazuje na długoterminowe tendencje, które należy uwzględnić w procesie sterowania jakością strumienia urobku. Szczegółowe projektowanie tego procesu będzie możliwe na etapie planowania średniookresowego i operacyjnego, które może być realizowane na podstawie dodatkowych informacji o złożu.