Petrographical Analysis of Warthian Fuvioglacial Gravels as a Tool to Trace the Source Area – A Case Study From Central Poland

Open access

Abstract

The petrographical features of the medium- and coarse-grained gravels (4-10 mm and 20-60 mm, respectively) of weathered and fresh (unweathered) deposits indicate, in combination with so-called indicator and statistical erratics, that two glacial lobes joined in the borderland of the Polish Lowlands and Uplands. Lower Palaeozoic limestones become less frequent in the fner gravel fraction, whereas crystalline rocks and fints become more frequent. The petrographical analysis of the coarser gravel fraction indicates that the ice sheet advanced from the NE to NNW (the Widawka lobe) and from the NE to ENE (the Rawka, Pilica and Luciąża lobes). The source areas of the gravel deposited by the Warthian ice sheet were magmatic and sedimentary areas of both the Baltic and the SE Sweden basins.

Böse, M., 1979. Die geomorphologische Entwicklung im westlichen Berlin nach neueren stratigraphischen Un-tersuchungen. Berliner Geographische Abhandlungen 28, 43 pp.

Böse, M., 1983. Zum Aufbau der Sedimente im Berliner Urstromtal nach Kiesanalysen von Geschiebemergeln. Zeitschrift für Geomorphologie NF 27, 139–145.

Böse, M., 1989. Methodisch-stratigraphische Studien und paläomorphologische Untersuchungen zum Pleisto-zän südlich der Ostsee. Berliner Geographische Abhand-lungen 51, 114 pp.

Böse, M., 1995. Petrographical composition of the tills and glaciotectonic structures in the clay pit at Włoszakow-ice. Quaestiones Geographicae SI 4, 73–78.

Böse, M. & Górska, M., 1995. Lithostratigraphical studies in the outcrop at Ujście, Toruń-Eberswalde Pradolina, western Poland. Eiszeitalter und Gegenwart 45, 1–14.

Cepek, A.G., 1962. Zur Grundmoränenstratigraphie in Brandenburg. Berichte der Deutschen Gesellschaft für Geologische Wissenschaften 7, 275–278.

Cepek, A.G., 1969. Zur Bestimmung und stratigraphis-chen Bedeutung der Dolomitgeschiebe in den Grund-moränen im Nordteil der DDR. Geologie 18, 657–673.

Cepek, A.G., 1973. Zur stratigraphischen Interpretation des Quartärs der Stoltera bei Warnemünde nach neu-en Geschiebeanalysen. Zeitschrift für Geologische Wis-senschaften 1, 1155–1171.

Cepek, A.G., 1975. Zur Stratigraphie des Quartärs in den Kliffproflen nördlich Saßnitz/Rügen. Wissenschaftli-che Zeitschrift der Ernst-Moritz-Arndt-Universität Gre-ifswald 24, 171–174.

Cepek, A.G., 1981. Drei Interglaziale in einer mittel- bis jungpleistozänen Schichtenfolge östlich von Berlin. Zeitschrift für Angewandte Geologie 27, 397–405.

Czerwonka, J.A. & Krzyszkowski, D., 1994. Pleistocene stratigraphy and till petrography of the central Great Poland Lowland. Folia Quaternaria 65, 7–71.

Czubla, P. & Wachecka-Kotkowska, L., 2009. Pozycja stratygrafczna glin lodowcowych w Masłowicach (Wyżyna Przedborska) w świetle badań petrogra-fcznych [Stratigraphic position of till in Masłowice (Przedbórz Upland) in light of the petrographical studies]. [In:] M. Żarski & S. Lisicki (Eds): Strefa mar-ginalna zlodowacenia warty i pojezierza plejstoceńskie na południowym Podlasiu [The marginal zone of the War-thian and Pleistocene lakelands in S Podlasie]. Polish Geological Institute – National Research Institute, Warszawa, 56–57.

Górska, M., 1999. Advantages and disadvantages of pe-trographical analyses of glacial sediments. Kwartalnik Geologiczny 43, 241–250.

Górska, M., 2000a. Wybrane właściwości petrografczne vistuliańskich moren dennych środkowej i zachodniej Wielkopolski oraz ich znaczenia dla oceny dynamiki ostatniego lądolodu [Some petrographical features of Vistulian lodgement till in the central and southern Wielkopolska Lowlands and their signifcance for estimating the dynamics of the last ice sheet]. Prace Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 26, 145 pp.

Górska, M., 2002a. Petrographie von uckermärkischen Geschieben. Geologische Brandenburgische Beiträge 3, 35–47.

Górska, M., 2002b. Petrografa osadów akumulacji lo-dowcowej i wodnolodowcowej Pojezierza Drawskie-go [Petrography of glacial and fuvioglacial sediments of the Drawno Lakeland]. Badania Fizjografczne nad Polską Zachodnią 53, 29–42.

Górska, M., 2006. Narzutniaki przewodnie z Sobolewa (sandr suwalsko-augustowski) [Indicator erratics from Sobolewo (Suwałki-Augustów) outwash plain]. Prace Komisji Paleogeografi Czwartorzędu PAU III, 209– 212.

Górska-Zabielska, M., 2008. Fennoskandzkie obszary ali-mentacyjne osadów akumulacji glacjalnej i glacjofuwialnej lobu Odry [Fennoscandian source areas of glacial and glaciofuvial deposits of the Odra lobe (north-western Poland and north-eastern Germany)]. Adam Mickie-wicz University Press, Poznań 78, 330 pp.

Górska-Zabielska, M. & Zabielski, R., 2010. Petrographic analysis and indicator erratics of gravels of the Odra Lobe. Studia Quaternaria 27, 17–25.

Górska-Zabielska, M. & Zabielski R., 2011. Kleinkieszählung und Leitgeschiebe des Oder Lobus. Zeitschrift für Geomorphologie 55, 493–513.

Haldorsen, S., 1982. The enrichment of quartz in tills. [In:] E.B. Evenson, Ch. Schlüchter & J. Rabassa (Eds): Till and related depositsProceedings of the INQUA-Sympo-sia on the Genesis and Lithology of Quaternary Deposits (USA 1981, Argentina 1982), 141–150.

Hesemann, J., 1975. Kristalline Geschiebe der nordis-chen Vereisungen. Geologisches Landesamt Nor-drhein-Westphalen, Krefeld, 267 pp.

Kasprzak, L., 1985. A model of push moraine development in the marginal zone of the Leszno Phase, west central Poland. Quaternary Studies in Poland 6, 23–54.

Kasprzak, L., 1992. The Leszno-Osieczna push moraine ridges: a case study of Vistulian maximum ice-marginal features. [In:] M. Böse, L. Kasprzak, S. Kozarski (Eds): Last Ice Sheet Dynamics and Deglaciation in the North European Plain. The Peribaltic Group, IGCP 253, Poznań-Berlin, 22–27.

Kasprzak, L., 1997. Main lithofacial complexes of the Sła-wa Śląska ice lobe (Vistulian glaciation, Great Poland Lowland). Quaternary Studies in Poland 14, 17–39.

Kasprzak, L. & Kozarski, S., 1984. Analiza facjalna osa-dów strefy marginalnej fazy poznańskiej ostatniego zlo-dowacenia w środkowej Wielkopolsce [Facies analysis of sediments from the marginal zone of the Poznań phase, last glaciation, in central Great Poland]. Wy-dawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. A. Mickiew-icza, Geografa 29, 54 pp.

Korn, J., 1927. Die wichtigste Leitgeschiebe der nordischen kristallinen Gesteine im norddeutschen Flachlande. Preus-sische Geologische Landesanstalt, Berlin, 64 pp.

Kozarski, S., 1988. Time and dynamics of the last Scandinavian ice-sheet retreat from northwestern Poland. Geographia Polonica 55, 91–101.

Krienke, K., 2003. Südostrügen im Weichsel-Hochglazial – lithostratigraphische, lithofazielle, strukturgeologis-che und landschaftsgenetische Studien zur jüngsten Vergletscherung im Küstenraum Vorpommerns (NE Deutschland). Greifswalder Geowissenschaftlliche Be-iträge 12, 147 pp.

Lilliesköld, M., 1990. Lithology and transport distance of glaciofuvial material. [In:] R. Kujansuu & M. Saarnis-to (Eds): Glacial indicator tracing. Balkema, Rotterdam, 151–164.

Lipka, E., 2011. Zróżnicowanie cech petrografcznych osadów polodowcowych na Wysoczyźnie Lubuskiej [Petrograph-ical variety of postglacial sediments in the Lubuska Upland]. Archiwum Wydziału Nauk Geografcznych i Geologicznych Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, 108 pp.

Lisicki, S., 1998a. Attempt of lithostratigraphic correlation of tills in north-eastern Poland and southern Lithuania. Geological Quarterly 42, 161–172.

Lisicki, S., 1998b. Interpretacja wyników analizy petro-grafcznej frakcji żwirowej glin zwałowych w na-wiązaniu do ich genezy [Interpretation of the results of the petrographic analysis of till-derived gravels according to their genesis]. Przegląd Geologiczny 46, 410–416.

Lüttig, G., 1958. Methodische Fragen der Geschiebe-forschung. Geologisches Jahrbuch 75, 361–418.

Lüttig, G., 1995. Geschiebezählungen – eine terminol-ogische Richtigstellung. Geschiebekunde Aktuell 11, 109–112.

Lüttig, G., 1999. Geschiebestatistische Anmerkungen zur Quartärstratigraphie des nordischen Vereisungsgebi-etes. Eiszeitalter und Gegenwart 49, 144–163.

Meyer, K.-D., 1983. Indicator pebble and stone count methods. [In:] Ehlers (Ed.), Glacial deposits in NorthWest Europe. Balkema, Rotterdam, 275–287.

Meyer, K.-D. 1985. Zur Methodik und über den Wert von Geschiebezählungen. Der Geschiebesammler 19, 75–83.

Meyer, K.-D., 1994. Exkursionsführer zur Quartärgeolo-gie des nordöstlichen Niedersachsen. Geschiebekunde Aktuell, Sonderheft 4, 36 pp.

Meyer, K.-D., 1998. Geschiebekundlich-stratigraphische Untersuchungen in der südlichen Lüneburger Heide. Mitteilungen aus dem Geologischen Institut der Universi-tät Hannover 38, 178–188.

Meyer, K.-D., 2000. Geschiebekundlich-stratigraphis-che Untersuchungen im Hannoverschen Wendland (Niedersachsen). Brandenburgische Geowissenschaftli-che Beiträge 7, 115–125.

Pettersson, G., 1995. Latest ice movement from the east along Noteć river. [In:] L. Kasprzak, A. Kostrzewski & B. Nowaczyk (Eds): Późnoczwartorzędowy rozwój rzeź-by i zmiany środowiska przyrodniczego [Late-Quaternary development of the relief and changes of the natural environment]. Adam Mickiewicz University Press, Poznań, 59 p.

Pettersson, G., 1997. Unexpected ice movement directions during the last deglaciation in Ujście, NW Poland – stratigraphical investigations. Quaternary Studies in Poland 14, 85–94.

Pettersson, G., 2002. Weichselian glaciations in the middle Notec River region, northwest Poland. LUND-QUA THESIS, 47. Quaternary Geology, Dept. of Geology, Lund University, PhD Dissertation, 23 pp.

Rudolph, F., 2005. Strandsteine. Sammeln & Bestimmen von Steinen an der Ostseeküste. Wachholtz Verlag, Neu-münster, 160 pp.

Rühberg, N., 1999. Über den Wert der Kleingeschiebez-ählungen (KGZ). Geschiebekunde Aktuell 15, 3, 87–100.

Rühberg, N. & Krienke, H.-D., 1977. Zur Geschiebe-führung der Weichselgrundmoräne im westlichen Odermündungsgebiet. Zeitschrift für die Geologische Wissenschaft 5, 805–813.

Rutkowski, J., 1995a. Badania petrografczne żwirów [Petrographic investigation of gravels]. [In:] E. My-cielska-Dowgiałło & J. Rutkowski (Eds): Badania osa-dów czwartorzędowych. Wybrane metody i interpretacja wyników [Investigation of the Quaternary sediments. Selected methods and interpretation of the results]. Warsaw University, Warszawa, 133–150.

Rutkowski, J., 1995b. Badania uziarnienia osadów bar-dzo gruboziarnistych [Investigation of the grain-size composition of very coarse-grained sediments]. [In:] E. Mycielska-Dowgiałło & J. Rutkowski (Eds): Badania osadów czwartorzędowych. Wybrane metody i interpreta-cja wyników [Investigation of Quaternary sediments. Selected methods and interpretation of the results]. Warsaw University, Warszawa, 106–114.

Saarnisto, M., 1990. An outline of glacial indicator tracing. [In:] R. Kujansuu & M. Saarnisto (Eds): Glacial indicator tracing. Balkema, Rotterdam, 1–13.

Schulz, W., 1973. Rhombenporphyr-Geschiebe und der-en östliche Verbreitungsgrenze im nordeuropäischen Vereisungsgebiet. Zeitschrift für die Geologische Wissen-schaft 9, 1141–1154.

Schulz, W., 2003. Geologischer Führer für den norddeutschen Geschiebesammler. CW Verlagsgruppe, Schwerin, 508 pp.

Smed, P., 1993. Indicator studies: a critical review and a new data-presentation method. Bulletin of the Geological Society of Denmark 40, 332–340.

Smed, P. & Ehlers, J., 2002. Steine aus dem Norden. Geschiebe als Zeugen der Eiszeit in Norddeutschland. Gebrüder Borntraeger, Berlin, Stuttgart, 194 pp.

Stanisz, A., 2001. Przystępny kurs statystyki w oparciu o program STATISTICA PL na przykładach z medycyny [A statistics course based on the STATISTICA PL program with examples from medicine]. StatSoft, Kraków, 362 pp.

Svenson, Ch., 2005. Geschützte Findlinge der Insel Rügen. Landesamt für Umwelt, Naturschutz und Geologie Mecklenburg-Vorpommern, Güstrow, 28 pp.

Trembaczowski, J., 1961. Przyczynki do metodyki badań granulometryczno-petrografcznych utworów more-nowych [Contributions to the methods for investigation of the grain-size and petrography of morainic deposits]. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska (Lublin) B 16, 63–95.

Turkowska, K., 2006. Geomorfologia regionu łódzkiego [Ge-omorphology of the Łódź region]. Łódź University Press, Łódź, 237 pp.

Vinx, R., 1993. Hochaufösende Rekonstruktion von Eis-transportwegen: die “Leitserienmethode”. Archiv für Geschiebekunde 1, 625–640.

Wachecka-Kotkowska, L., Czubla, P. & Górska-Zabielska, M., 2012. Petrografa kompleksu środkowopol skiego w okolicach Piotrkowa Trybunalskiego [Petrography of the Middle Polish Complex in the vicinity of Piotrków Trybunalski]. [In:] Korelacja osadów plejsto-cenu na pograniczu polsko-niemieckim w dolinie dolnej Odry [Correlation of Pleistocene deposits in the Polish-German border area, lower Odra valley]. PIG-PIB, Warszawa, 110–113.

Wachecka-Kotkowska, L., Czubla, P., Górska-Zabiels-ka, M., Król, E. & Barczuk, A., 2013. Saalian palaeo-geography of central Poland – Mąkolice case. International Symposium “Palaeolandscapes from Saalian to Weichselian”, South Eastern Lithuania. Abstracts, 101– 102.

Zabielski, R., 1996. Application of a petrographic method of the till foes. Geological Quarterly 40, 283–298.

Zandstra, J.G., 1999. Platenatlas van noordelijke kristallijne gidsgesteenten [Illustrated atlas of crystalline indicator erratics]. Backhuys Publishers, Leiden, 412 pp.

Geologos

The Journal of Adam Mickiewicz University

Journal Information


CiteScore 2017: 0.72

SCImago Journal Rank (SJR) 2017: 0.249
Source Normalized Impact per Paper (SNIP) 2017: 0.601


Metrics

All Time Past Year Past 30 Days
Abstract Views 0 0 0
Full Text Views 55 55 8
PDF Downloads 26 26 7